تحلیل علل الحاق سکونتگاه های پیراشهری به کلانشهرها؛ مطالعه موردی: کلانشهر مشهد

هدف: الحاق شهری یکی از پدیده های گسترش یافته در کشورهای درحال توسعه ازجمله ایران است که براثر توسعه افقی کلان شهرها و رویارویی سیستم های شهر و پیرامون بروز می یابد؛ به طوری که سکونتگاه های پیراشهری به تدریج ویژگی های شهری پیدا کرده و در آن الحاق می شوند. در این فرایند، گونه های متنوعی از سکونتگاه های پیرامون کلان شهرها ظهور یافته اند که دارای خصوصیات زمینه ای متفاوتی هستند و این ویژگی ها در میزان الحاق سکونتگاه های پیراشهری به کلان شهرها نیز تاثیر قابل توجهی دارند؛ به نحوی که اولین گام در واکاوی الحاق سکونتگاه های پیرامون کلان شهرها شناسایی انواع عرصه های پیراشهری از طریق گونه شناسی آن ها به عنوان روشی نظام مند برای تحلیل عمیق انواع گونه های شکل گرفته و عدم برخورد عام با سکونتگاه های پیراشهری است. ازاین رو هدف پژوهش حاضر، تبیین الحاق انواع گونه های سکونتگاه های پیراشهری به کلان شهرها -به طور خاص مشهد- برای یافتن چرایی و چگونگی وقوع آن است. روش پژوهش: روش تحقیق در مرحله گونه شناسی سکونتگاه های پیرامون کلان شهر مشهد، کمی و بر مبنای سه عامل ساخت محور، جامعه محور و طبیعت محور از طریق تحلیل خوشه ای (K-Means) و در گام دوم به صورت کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، کتابخانه ای و بررسی های میدانی است. یافته ها: سکونتگاه های پیرامون کلان شهر مشهد به سه گونه شهری (دارای ویژگی های غالب شهری)، شهری-روستایی (دارای ویژگی های هم زمان شهری و روستایی) و روستایی (دارای ویژگی های غالب روستایی) طبقه بندی گردیدند. همچنین نتایج مطالعه حاضر بیانگر آن است که بر اساس موقعیت و چگونگی ارتباط متقابل تراکم جمعیتی و ساختمانی و مساحت سکونتگاه پیراشهری نسبت به شهر، نوع رابطه شهر و پیرامون و نیز نحوه توسعه سکونتگاه پیراشهری، میزان الحاق سکونتگاه های پیراشهری به کلان شهرها متفاوت است. نتیجه گیری: بر اساس آنچه در این مطالعه تشریح شد، می توان این طور استنتاج کرد که الحاق انواع سکونتگاه های پیراشهری به کلان شهرها با توجه به رویکرد برخورد با آن ها بر اساس دو عامل اصلی موقعیت سکونتگاه پیراشهری نسبت به شهر مجاور و نوع استحاله سکونتگاه های پیراشهری قابل تبیین و تحلیل است. این پژوهش ضرورت تهیه و تدوین طرح های خاص سکونتگاه های پیراشهری بر مبنای نگرشی جدید و مبتنی بر ویژگی های ترکیبی شهری و روستایی را بیش ازپیش آشکار می نماید. از سه گونه استخراج شده در تحقیق حاضر، فقط گونه اول به علت واقع شدن در شهر کنونی در قالب طرح های شهری می گنجد و گونه های دوم و سوم نیازمند برنامه ریزی شهری و منطقه ای ویژه در سطوح خرد و کلان هستند.

کلیدواژه ها:

Urban Annexation ، Peri-Urban Settlement ، Typology ، Mashhad Metropolis. ، الحاق شهری ، سکونتگاه پیراشهری ، گونه شناسی ، کلانشهر مشهد.