تاثیر تنگناهای ژئومورفولوژیکی زمین لغزش اندیکا بر سکونتگاه روستایی؛ مطالعه موردی: روستای چزی علیا شهرستان اندیکا

هدف: سکونتگاه های روستایی به عنوان یکی از مهم ترین اشکال استقرار جمعیت، در بسیاری از مناطق کوهستانی کشور تحت تاثیر مستقیم شرایط زمین شناسی، ژئومورفولوژیکی، هیدرولوژیکی و تکتونیکی قرار دارند. قرارگیری سکونتگاه ها در دامنه های پرشیب، پهنه های لغزشی و مجاورت گسل های فعال می تواند آسیب پذیری آنها را در برابر مخاطرات طبیعی افزایش داده و محدودیت های قابل توجهی را برای توسعه کالبدی و ایمنی جمعیت ایجاد کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی موقعیت استقرار بافت کالبدی روستای چزی علیا در شهرستان اندیکا و شناسایی مخاطرات ژئومورفولوژیکی موثر بر ایمنی و توسعه آتی این سکونتگاه انجام شده است. روش پژوهش: توصیفی تحلیلی بوده و داده ها با استفاده از مطالعات اسنادی، بررسی ویژگی های محیطی و مشاهدات و برداشت های صحرایی از وضعیت زمین شناسی، ژئومورفولوژیکی و مخاطرات موجود در محدوده روستا مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته ها: نتایج نشان داد که بافت کالبدی روستای چزی علیا در محدوده ای کوهستانی و بر روی مصالح و نهشته های مربوط به یک زمین لغزش قدیمی استقرار یافته است. وجود دامنه های پرشیب، پرتگاه ها و دیواره های سنگی، دره های عمیق و تنگ، زمین لغزش فعال و پدیده سنگ افتان، از مهم ترین مخاطرات و محدودیت های طبیعی محدوده به شمار می روند. همچنین، نزدیکی روستا به گسل فعال اندیکا و قرارگیری آن بر روی مصالح زمین لغزشی، شرایط نامناسب ژئوتکنیکی را تشدید کرده و ظرفیت توسعه کالبدی ایمن روستا را محدود می کند. بررسی های میدانی همچنین نشان داد که در بخش هایی از محدوده روستا، وجود قطعات سنگی نابرجا و شرایط ناپایدار دامنه ای، تهدیدی بالقوه برای سکونت و فعالیت های انسانی محسوب می شود. نتیجه گیری: بر این اساس، ادامه توسعه کالبدی روستا بدون توجه به محدودیت های ژئومورفولوژیکی و زمین شناختی می تواند موجب افزایش آسیب پذیری در برابر زمین لغزش و زمین لرزه شود. بنابراین، ایمن سازی روستا، تهیه نقشه پهنه های مجاز و غیرمجاز ساخت وساز، مدیریت آب های سطحی، پرهیز از توسعه در پهنه های ناپایدار و لحاظ کردن نتایج مطالعات مخاطرات طبیعی در طرح هادی روستا ضروری است. اتخاذ این رویکرد می تواند ضمن کاهش خطرات ناشی از زمین لغزش و سایر مخاطرات طبیعی، زمینه را برای هدایت توسعه آتی روستا به سمت پهنه های ایمن تر فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

Chezi Olya ، Andika ، landslide ، vulnerability ، rural settlement. ، چزی علیا ، اندیکا ، زمین لغزش ، آسیب پذیری ، سکونتگاه روستایی.