حکمرانی داده و مشارکت در دولت رفاه رقومی (دیجیتال)، مطالعه موردی پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان

زمینه و هدف: این مقاله با تلفیق «عدالت داده» و «نهادگرایی تاریخی»، حکمرانی داده در «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» را با رویکرد تحلیل سیاست انتقادی ارزیابی می کند. گذار به سیاست گذاری اجتماعی داده محور با هدف ارتقای هدف گیری و کارآمدسازی تخصیص منابع دنبال می شود؛ اما پرسش اصلی آن است که این معماری تا چه حد بر مشارکت معنادار، شفافیت، پاسخ گویی و عدالت داده ای بنا شده است.روش و داده ها: پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل سیاست انتقادی انجام شد. داده ها از بیش از ۲۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با مدیران ارشد، معاونان، مشاوران و پژوهشگران این حوزه، حضور در بیش از ۳۵ جلسه تخصصی، و تحلیل اسناد رسمی طی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ گردآوری شد. داده ها با تحلیل مضمونی ترکیبی و در گفت وگو با عدالت داده و نهادگرایی تاریخی تفسیر شدند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد معماری موجود در سه سطح شهروندی، اجتماع محور و نهادی، الگوی متمرکزی از حکمرانی داده را بازتولید می کند: شهروند به موضوع رویت بدل می شود، اجتماعات محلی و نهادهای مدنی به حاشیه می روند، و نهادهای رفاهی از مشارکت تفسیرگرانه در داده ها محروم می مانند. ریشه های این الگو در مسیر نهادی پس از انقلاب و تثبیت نهادهای حمایتی جزیره ای است؛ مسیری که سازوکارهای چندسطحی مشارکت، شفافیت و پاسخ گویی را محدود کرده است.بحث و نتیجه گیری: سیاست گذاری اجتماعی داده محور در ایران، بدون بازطراحی قواعد مشارکت، از جمله خوداظهاری استاندارد، حق اعتراض و توضیح پذیری، حق داده نشدن، نقش آفرینی اجتماعات محلی و دسترسی تفکیک پذیر برای نهادهای رفاهی، با خطر نابرابری دانشی، تمرکز قدرت تبیینی و مشارکت زدایی ساختاری مواجه است.

کلیدواژه ها:

سیاستگذاری اجتماعی داده محور ، مشارکت ، عدالت داده ، نهادگرایی تاریخی