سبک های فراغتی نوجوانان در عصر دیجیتال: تبیین جامعه شناختی نقش سرمایه های خانوادگی و ارتباط با عملکرد تحصیلی

زمینه و هدف: پژوهش حاضر به تبیین جامعه شناختی سبک های فراغتی نوجوانان در عصر دیجیتال و بررسی ارتباط آنها با سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده و عملکرد تحصیلی پرداخته است. چارچوب نظری با بهره گیری از نظریه سرمایه فرهنگی بوردیو، تبیین دی ماجیو از پیوند مشارکت فرهنگی با مزیت آموزشی و دیدگاه جامعه شبکه ای کاستلز تدوین شد. روش و داده ها: این پژوهش پیمایشی و مقطعی بر روی ۳۲۱ دانش آموز دوره متوسطه شهرستان خمام، منتخب با نمونه گیری چندمرحله ای، انجام شد. داده های پرسشنامه محقق ساخته با تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و چرخش واریماکس، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه در SPSS ۲۶ تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل مولفه های اصلی، پنج سبک فرهنگی یادگیری، دیجیتال ارتباطی، بدنی ورزشی، رسانه ای منفعل و پرخطر هیجانی را شناسایی کرد که ۶۳.۷ درصد واریانس کل را تبیین کردند (KMO=۰.۷۲۱؛ Bartlett’s χ²(۱۲۰)=۱۴۶۲.۰۹؛ p<۰.۰۰۱). سرمایه فرهنگی در مقایسه با سرمایه اقتصادی، ارتباط گسترده تر و منسجم تری با سبک های فراغتی داشت و فراغت فرهنگی یادگیری، رسانه ای منفعل و بدنی ورزشی را به طور معنادار پیش بینی کرد. فراغت دیجیتال ارتباطی با سرمایه های خانوادگی رابطه معناداری نداشت و بیشتر با سن و محل سکونت مرتبط بود. در مدل چندمتغیره عملکرد تحصیلی، فراغت فرهنگی یادگیری با معدل رابطه مستقل مثبت و فراغت پرخطر هیجانی رابطه مستقل منفی داشت؛ سایر سبک ها سهم مستقل معناداری نداشتند. بحث و نتیجه گیری: فراغت نوجوانان الگویی اجتماعی دارد و با تفاوت های آموزشی مرتبط است. کیفیت و جهت گیری فعالیت های فراغتی بیش از صرف دسترسی به زمان یا منابع مادی اهمیت دارد و بهره گیری مکمل از دیدگاه های سرمایه فرهنگی و جامعه شبکه ای می تواند تبیین دقیق تری از تفاوت های فراغتی نوجوانان فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

سبک های فراغتی ، سرمایه فرهنگی ، سرمایه اقتصادی ، نوجوانان ، عملکرد تحصیلی ، فراغت دیجیتال