از فروپاشی تا رشد مجدد: بازاندیشی در ساختار نظام حکمرانی منابع طبیعی ایران

منابع طبیعی ایران در مواجهه با ابرچالش های محیط زیستی و ساختاری، در مرحله ای بحرانی از چرخه سازگاری هالینگ قرار گرفته اند. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب چرخه سازگاری، وضعیت کنونی نظام حکمرانی منابع طبیعی کشور را در فاز رهاسازی (Ω) تحلیل کرده و خطر گرفتار شدن در تله های سیستمی مانند «انحلال» و «سرگردانی» را برجسته می سازد. انحلال سازمان منابع طبیعی و واگذاری وظایف آن بدون برنامه ریزی جامع، نشانه ای از فروپاشی ساختارهای مدیریتی و تهدیدی برای انسجام ملی در مدیریت منابع است. در ادامه، پژوهش حاضر مجموعه ای از سیاست های پیشنهادی برای عبور از این تله ها و ورود به فاز بازسازماندهی (α)، ازجمله بازسازی نهادی مستقل، مشارکت محوری جوامع محلی، تدوین قوانین نوین و توانمندسازی منابع انسانی ارائه می دهد. درهمین راستا، اقدامات اجرایی مشخصی مانند تدوین نقشه راه بازسازی نهادی، راه اندازی پایگاه داده ملی منابع طبیعی، و تشکیل شوراهای محلی مدیریت منابع نیز به عنوان گام های عملیاتی پیشنهاد شده اند. همچنین، الزامات ورود به فاز رشد مجدد (r) شامل سرمایه گذاری هدفمند، تنوع بخشی به معیشت های پایدار، بهره گیری از فناوری های نوین و آموزش عمومی مورد بررسی قرار گرفته اند. هدف نهایی، گذار از بحران کنونی به سوی یک نظام حکمرانی تاب آور، پاسخگو و سازگار با اصول توسعه پایدار است که بتواند هم زمان نیازهای نسل حاضر و آینده را تامین کند. این پژوهش با تلفیق تحلیل نظری و سیاست گذاری عملی، چارچوبی برای بازاندیشی در ساختار نظام حکمرانی منابع طبیعی ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

چرخه سازگاری ، تله انحلال ، حکمرانی منابع طبیعی ، بازسازی نهادی ، توسعه پایدار