<span lang="FA"><span dir="RTL" lang="FA">تحلیلی از آموزش طراحی معماری با رویکرد تفکر انتقادی و نظریه تریز در مقایسه با رویکرد سنتی (موردپژوهی: استودیو طراحی معماری ۱)

فرایند طراحی معماری به عنوان مسئله‎ای پیچیده، چندلایه و باز، نیازمند تجهیز دانشجویان به مهارت‎هایی فراتر از الگوهای سنتی آموزش و اتکای صرف بر شهود فردی است. در این میان، بهره‎گیری از رویکردهای نوین آموزشی می‎تواند به ارتقای توانایی حل مسئله، خلاقیت و تحلیل در استودیوهای طراحی معماری منجر شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه اثربخشی نظریه تریز و رویکرد تفکر انتقادی در آموزش طراحی معماری، در مقایسه با روش سنتی، انجام شد. سوال اصلی پژوهش آن است که هر یک از این رویکردها چه تاثیری بر کیفیت طراحی و مهارت حل مسئله دانشجویان معماری دارند و چگونه می‎توان از ظرفیت‎های آنها در تدوین چارچوب‎های آموزشی نوین بهره گرفت. پژوهش به روش شبه‎تجربی و با رویکرد ترکیبی کمی کیفی انجام شد. جامعه آماری شامل دانشجویان کارشناسی معماری درس «طرح ۱» بود که در قالب سه گروه ۱۰ نفره شامل گروه آموزش مبتنی بر تریز، گروه آموزش مبتنی بر تفکر انتقادی و گروه گواه مورد مطالعه قرار گرفتند. مداخله آموزشی طی ۱۶ هفته اجرا شد. معیارهای ارزیابی با استفاده از سنتز پژوهی، پالایش خبرگان در فرایند دلفی (۲۰ خبره با نمونه‎گیری گلوله‎برفی) و تحلیل شبکه‎ای استخراج و وزن‎دهی شدند و در قالب چک‎لیست نهایی ارزیابی به کار رفتند. داده‎های کمی با استفاده از تحلیل واریانس یک‎طرفه و داده‎های کیفی از طریق تحلیل مضمون مشاهدات ۳۲ جلسه استودیو تحلیل شدند. نتایج نشان داد هر دو رویکرد تریز و تفکر انتقادی نسبت به آموزش سنتی موجب ارتقای مهارت حل مسئله در طراحی معماری شدند، اما تفاوت‎هایی در نوع عملکرد آنها مشاهده شد. گروه تریز در شناسایی تضادها، تولید ایده‎های متنوع و ارائه راه‎حل‎های خلاقانه عملکرد بهتری داشت، در حالی که گروه تفکر انتقادی در تحلیل فرضیات، انسجام تصمیم‎های طراحی و توانایی استدلال موفق‎تر عمل کرد. یافته‎ها نشان می‎دهد که می‎توان از نظریه تریز در مراحل اولیه آموزش طراحی، به منظور تقویت تفکر واگرا، خلاقیت و ایده‎پردازی استفاده کرد و در ادامه، رویکرد تفکر انتقادی را برای تحلیل، پالایش و انسجام‎بخشی تصمیم‎های طراحی به کار گرفت. همچنین، تلفیق این دو رویکرد با آموزش سنتی می‎تواند ضمن حفظ مهارت‎های پایه طراحی، به شکل‎گیری چارچوب‎های آموزشی متعادل‎تر، خلاقانه‎تر و کارآمدتر در استودیوهای معماری منجر شود.

کلیدواژه ها:

آموزش طراحی معماری ، نظریه تریز ، تفکر انتقادی ، مهارت حل مسئله ، طرح معماری ۱