استفاده از ارقام زودرس به منظور حفظ سطح کشت گندم در مناطق خشک و نیمه خشک

مقدمه: تنش های خشکی و شوری از پیامدهای اصلی پدیده تغییر اقلیم می باشند. گندم به عنوان یکی از محصولات عمده زراعی در مناطق خشک و نیمه خشک، سهم مهمی در امنیت غذایی جامعه دارد. تغییرات اقلیمی و کاهش در میزان آب آبیاری و افزایش شوری منابع آب و خاک باعث شده است که سطح زیر کشت گندم در مناطق خشک و نیمه خشک مانند استان یزد بیش از ۴۲ درصد در دهه گذشته کاهش داشته باشد. یکی از راهکارهای حفظ سطح زیر کشت گندم، استفاده از ارقام زودرس با نیاز آبی کمتر و متحمل به شرایط شور می باشد.روش شناسی پژوهش: این آزمایش مزرعه ای به منظور ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد چند رقم گندم به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی و در سه تکرار طی دو سال انجام گرفت. فاکتورهای آزمایشی شامل شوری آب آبیاری در دو سطح (۲/۵ و ۱۰ دسی زیمنس بر متر) در کرت های اصلی و ارقام گندم دیم آسمان، آفتاب، پایا، قابوس، کبیر، کریم و کوهدشت به همراه رقم برزگر به عنوان شاهد منطقه در کرت های فرعی بودند. مزرعه به تعداد پنج نوبت در زمان های کاشت، مرحله پنجه زنی، اواسط ساقه دهی، مرحله ظهور سنبله و مرحله شیری شدن دانه ارقام زودرس آبیاری شد. کل حجم آب مصرفی در طول فصل رشد در سال اول و دوم به ترتیب ۵۲۱۰ و ۵۵۴۹ مترمکعب در هکتار بود.یافته‎های پژوهش: نتایج نشان داد که رقم آفتاب با میانگین تولید ۴۸۹/۶۰ و ۵۳۲/۵۷ گرم در متر مربع به ترتیب در سال اول و دوم آزمایش، بیشترین میزان عملکرد دانه را تولید نمود. عملکرد دانه رقم برزگر در سال اول و دوم آزمایش به ترتیب به میزان ۲۸/۳۳ و ۴۷/۷۹ درصد کمتر از عملکرد دانه رقم آفتاب بود. ارقام آسمان، آفتاب و پایا بیشترین میزان وزن هزاردانه را داشتند. کمترین وزن هزاردانه نیز در ارقام برزگر و کریم مشاهده شد. شوری آب آبیاری ۱۰ دسی زیمنس بر متر باعث کاهش ۳۶/۳۰ درصدی ارتفاع گندم در مقایسه با شرایط غیرشور (۲/۵ دسی زیمنس بر  متر) شد. عملکرد دانه ارقام آفتاب و برزگر در شرایط شور در مقایسه با شرایط غیرشور به ترتیب به میزان ۳۱/۵۲ و ۳۹/۹۱ درصد کاهش یافت. بر اساس نتایج این مطالعه، این امکان وجود دارد که با توسعه ارقام زودرس گندم با عملکرد بالا در مناطق خشک و نیمه خشک، سطح زیر کشت این گیاه استراتژیک را در شرایط محدودیت های شوری و خشکی حفظ نمود.

کلیدواژه ها:

گندم دیم ، عملکرد دانه ، تحمل شوری ، نیاز آبی