تحلیل جایگاه حقوقی و ساختار «دادگاه های صلح» در نظام قضایی ایران: گذاری از «شورای حل اختلاف» به سمت عدالت ترمیمی و قضازدایی

با تصویب «قانون شوراهای حل اختلاف» مصوب ۱۴۰۲، تحولی بنیادین در نظام دادرسی ایران رخ داد که طی آن «دادگاه های صلح» به عنوان نهادی با ماهیت کاملا قضایی جایگزین ساختار شبه قضایی شورای حل اختلاف شدند. این پژوهش با هدف بررسی جایگاه حقوقی، صلاحیت های ذاتی و محلی و ساختار تشکیلاتی این دادگاه ها انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق این است که دادگاه های صلح چگونه می توانند با حفظ رویکرد صلح محور، نواقص ساختاری شورای حل اختلاف سابق را مرتفع نموده و از تراکم ورودی دادگاه های عمومی بکاهند؟ روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد قانونی تنظیم شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که دادگاه صلح با ادغام صلاحیت قضاوت و میانجی گری، در پی ایجاد توازنی میان سرعت رسیدگی و اتقان آرا است. با این حال، تداخل صلاحیت های موضوعی با دادگاه های عمومی حقوقی و کیفری، چالشی است که نیازمند تفسیرهای دقیق قضایی و اصلاحات آیین نامه ای است. در نهایت، پیشنهاد می شود با تکیه بر «قضازدایی» و توسعه نهادهای میانجی گری در کنار دادگاه صلح، مسیر گذار به عدالت ترمیمی هموارتر گردد.

کلیدواژه ها:

دادگاه صلح ، شورای حل اختلاف ، صلاحیت قضایی ، نظام دادرسی ایران ، قضازدایی ، عدالت ترمیمی ، آیین دادرسی