اقتصاد سیاسی فناوری های بلاکچین و بازار رمزارز در عصر تحریم ها: هژمونی دلار، شبکه های گریز و نظم نوین مالی

نظام اقتصاد سیاسی بین الملل در حال تجربه یک دوران گذار تاریخی و بنیادین از یک ساختار متمرکز است که برای دهه های متمادی بر پایه هژمونی دلار آمریکا، نهادهای مالی غربی و سیستم های پیام رسان کارگزاری استوار بود. این تحول عمیق به سوی معماری شبکه ای پیچیده، چندپاره و توزیع شده دیجیتال، خود را بیش از هر عرصه دیگری، در تقابل استراتژیک و فزاینده میان رژیم های سخت گیرانه تحریمی و فناوری های نوظهور نظیر دفترکل توزیع شده (بلاکچین) و دارایی های دیجیتال (رمزارزها) نشان می دهد. در دهه های اخیر، ایالات متحده با تسلط بر نقاط فشار مالی و اعمال قدرت از طریق شبکه هایی نظیر سوئیفت، دسترسی کشورهای هدف را به بازارهای سرمایه مسدود ساخته است؛ اما ظهور اکوسیستم های غیرمتمرکز، این مفروضات کلاسیک را با چالشی جدی مواجه کرده است.پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی تحلیلی و انتقادی و ترکیب مطالعات نظری با داده های اقتصادسنجی، به واکاوی دقیق پویایی اقتصاد سیاسی فناوری های مالی غیرمتمرکز در بستر تحریم های بین المللی می پردازد. با بهره گیری از چارچوب های نظری پیشرفته اقتصاد سیاسی بین الملل، به ویژه مفهوم «قدرت ساختاری» و نظریه «وابستگی متقابل تسلیحاتی»، این مقاله نشان می دهد که چگونه دولت ها و نهادهای تحت تحریم با توسعه معماری های گریز دیجیتال، انحصار و سلطه شبکه های پولی سنتی را تضعیف کرده اند.تحلیل جامع داده های آماری و گزارش های اطلاعاتی میان سال های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ نشان می دهد که بازار رمزارزها از یک ابزار سفته بازی به یک زیرساخت حیاتی در اقتصاد سایه تبدیل شده است. بر اساس یافته ها، حجم تراکنش های رمزارزی مرتبط با خنثی سازی رژیم های تحریمی در سال ۲۰۲۵ با رشدی ۴۰۰ درصدی به رکورد تاریخی و بی سابقه ۱۵۸ میلیارد دلار بالغ گردیده است که عمده این رشد مرهون استفاده ابزاری دولت ها از استیبل کوین ها است. مطالعات موردی تطبیقی حاکی از شکل گیری استراتژی های سه گانه (متمرکز، غیرمتمرکز و هیبریدی) در میان بازیگران تحت تحریم است؛ فدراسیون روسیه با پیاده سازی زیرساخت های نهادینه نظیر روبل دیجیتال و استیبل کوین های منطقه ای با پشتوانه روبل (مانند A۷A۵) مسیر تجارت را هموار کرده است. جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ سیاستی هیبریدی، ضمن قانونی سازی استخراج رمزارز برای تامین مالی واردات، از استیبل کوین تتر بر بستر شبکه کم هزینه ترون برای تسویه های کلان تجاری بهره می برد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد سیاسی بین الملل ، تحریم های اقتصادی ، رمزارزها ، فناوری بلاکچین ، قدرت ساختاری