سوره تغابن در رویکرد تفسیر اجتماعی شیعی و هرمنوتیک شرق شناسانه، با تاکید بر تفسیر شهید آیت الله خامنه ای و قرآن مورخان

در میان رویکردهای مختلف تفسیری در دوران معاصر، تفسیر اجتماعی قرآن توسط مفسران مسلمان در ذیل جریان احیای دینی در جهان اسلام و رویکرد تاریخی-انتقادی و برون دینی مستشرقان از جایگاه و تاثیرگذاری ویژه ای برخوردارند. بررسی تطبیقی این دو رویکرد به آشکارشدن بهتر پیش فرض های بنیادین، ایجاد امکان گفت وگوی سازنده به جای طرد یک سویه، و سنجش قدرت تبیینی این دو رویکرد کمک می کند. از این رو، تحقیق پیش رو با روش تحلیل تطبیقی و مطالعات کتابخانه ای، خطوط فکری پاول نیوئنکرچن در کتاب قرآن مورخان را که مبتنی بر نقد تاریخی-انتقادی است، در برابر رویکرد تفسیری آیت الله خامنه ای که از روش تفسیر اجتهادی با گرایش اجتماعی و به ویژه قاعده هرمنوتیکی «جری و تطبیق» بهره می برد، قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نیوئنکرچن با اتکا به مبانی طبیعت گرایانه، سوره تغابن را متنی بشری، منجمد در باستان متاخر، چندپاره و متاثر از متون نیایشی مسیحیت سریانی و اشعار جاهلی می داند. در نقطه ی مقابل، آیت الله خامنه ای با پذیرش قدسیت وحی، این سوره را کلامی زنده، فراتاریخی و منسجم تبیین می کند. او با عبور از لایه های صرفا استنباطی، ژانر موعظه را، که در نگاه شرق شناسانه متاثر از متون مسیحی سریانی است، راهبرد تربیتی قرآن می داند و خود نیز با بهره گیری از آن، مضامین و مفاهیم این سوره (مانند «تغابن»، «ملک» و «فتنه ») را بر عینیت جامعه معاصر، حوادث صدر انقلاب اسلامی و تقابل با استکبار جهانی تطبیق می دهد. این پژوهش تاکید دارد که عمده تفاوت‎ های این دو رویکرد در مبانی، روش و دیدگاه ها برخاسته از نگاه متفاوت آن ها به ماهیت و منشا وحی قرآنی است.

کلیدواژه ها:

سوره تغابن ، آیت الله خامنه ای ، قرآن مورخان ، پاول نیوئنکرچن ، روش تاریخی-انتقادی ، تفسیر اجتماعی-سیاسی ، جری و تطبیق