نقد دیدگاه دکتر سها در خصوص تناقض آیات جبر و اختیار در قرآن

آدمی از دیرباز با این پرسش بغرنج همراه بوده که آیا اعمال و افعال صادر از وی بر اثر جبر طبیعی، تاریخی، اجتماعی و ... انجام پذیرفته است یا از سر اختیار و اراده وی می باشد؟ تجربه زیسته بشر گواه این حقیقت است که افزون بر ادله عقلی و نقلی، آدمی با علم حضوری خود نیز در می یابد که موجودی مختار است و افعال وی به وصف اختیاری بودن از او صادر می شود. سها از آتئیست های معاصر است که حدود پانزده صفحه از کتاب نهصد و سی و سه صفحه ای خود موسوم به «نقد قرآن» را به بررسی آیات جبر و اختیار در قرآن کریم اختصاص داده است. نتایج پژوهش حاکی از این است که سها به علل مختلف؛ از جمله عدم درک درست و عمیق آموزه هایی؛ همچون «توحید افعالی»، «علم ازلی الهی و سازگاری آن با افعال اختیاری انسان» و «قضا و قدر الهی» از یک سو، و نیز خلط بین اذن تکوینی و تشریعی، و بین اضلال تکوینی و تشریعی و عدم توجه به این نکته راهبردی که اضلال تشریعی و ابتدائی از سوی خداوند، خلاف حکمت بالغه الهی و در تضاد با هدف و غایت آفرینش انسان است از سوی دیگر، دچار سوء فهم و مغالطه کنه و وجه گردیده، نتوانست به تحلیل جامع الاطرافی از آیات جبر و اختیار دست یابد. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با رهیافت درون و برون قرآنی سامان یافته است. روش گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه ای می باشد.

کلیدواژه ها:

سها ، مشیت الهی ، آیات جبر و اختیار ، توحید افعالی ، علم ازلی ، امر بین الامرین