پارادایم شناسی مواجهه انتقادی با اسلام شناسی غربی (ارزیابی کتاب «شرق شناسی و اسلام شناسی غربیان» اثر: دکتر محمدحسن زمانی)

این مقاله مروری به ارزیابی جامع منظومه استشراق قرآنی با تمرکز بر آرای دکتر محمدحسن زمانی، از نظریه پردازان پیشگام و چهره های برجسته نقد مطالعات اسلامی غربیان در فضای معاصر ایران، می پردازد. دکتر زمانی با تکیه بر تخصص عمیق در علوم قرآنی و اشراف بر مناسبات میان جهان اسلام و غرب، در کتاب «شرق شناسی و اسلام شناسی غربیان» کوشیده است تا فراتر از برخوردهای تقابلی سنتی، به کالبدشکافی لایه های معرفتی، نهادی و راهبردی استشراق بپردازد.در این مقاله، جایگاه علمی مولف به عنوان محققی که توانسته است میان نقد متون کلاسیک و تحلیل جریان های مدرن شرق شناسی پیوند برقرار کند، واکاوی می شود. نویسنده با رویکردی تاریخی و تحلیلی، استشراق را نه یک فعالیت پراکنده، بلکه منظومه ای پویا از دانش و قدرت معرفی می کند که در بطن اهداف تبشیری، استعماری و علمی شکل گرفته است. در این نوشتار، ضمن تبیین ساختار شش گانه اثر، دستاوردهای کلیدی دکتر زمانی در ارائه الگوی سه گانه مکاتب استشراق، تحلیل انتقادی دایرهالمعارف های قرآنی و بومی سازی نقد استشراق بررسی شده است. یافته های مقاله نشان می دهد که نقش راهبردی دکتر زمانی در ایجاد حساسیت علمی و فراخوان برای «نهضت علمی معکوس»، این اثر را از یک گزارش تاریخی به یک منبع مبنایی برای بازآرایی توان پژوهشی مسلمانان در مواجهه با خوانش های غربی مبدل ساخته است.

کلیدواژه ها:

استشراق قرآنی ، محمدحسن زمانی ، اسلام شناسی غربیان ، نقد استشراق ، مواجهه انتقادی