تحلیل تصویرسازی های حماسی و اسطوره ای دیوان خواجوی کرمانی

تصویرسازی، کاربرد فراتر از هنجار زبان به یاری ابزارهای آرایشی کلام و فرابردن سخن از محدوده عادی کلام است چنانکه سبب حیرت و شگفتی یا سبب ایجاد عاطفه ای خاص گردد و در فحوای خویش، باعث فهمی فراگیر و نهان از سخن گردد. تلمیح به دلیل ایجاز ویژه و داشتن دانش زمینه ای و ایجاد بافت و زمینه مشترک بین نویسنده و خواننده، و به یاری آرایه های ادبی می تواند تصویرها را شگفت انگیز و درخشان کند و با گستره چند معنایی خودش، سخن را موثر و دریافت ها را به فراخور اندیشه ها متعدد و پایدار نماید. این جستار توصیفی-تحلیلی با روش مطالعه کتابخانه ای و تحلیل کیفی داده ها، تلمیح های تصویرساز خواجوی کرمانی را دیوانش واکاوی می کند و به این پرسش پاسخ می دهد که عناصر حماسی و اسطوره ای چگونه و با چه عناصر و ویژگی هایی در تصویرهای تلمیحی خواجو آمده اند و چه تاثیری بر شعر او گذاشته اند؟ فرض بر این است که تلمیح در بلاغت محتوایی دیوان خواجو نقش دارد و یافته ها نشان می دهد که خواجو از میان عناصر حماسی به داستان رستم، زال و سیاوش توجه بیش تری داشته و این تلمیحات تصویرساز از نظر بسامدی در رتبه دوم پس از تلمیحات دینی و قصص انبیا قرار دارد. ضمن اینکه خواجو، جدای از برتری دادن ممدوح بر قهرمانان حماسی و در آمیختن شخصیت ها با یکدیگر (خسرو فریدون فر، آصف جم مراتب، رستم کاووس رتبت) و تطبیق آنها با داستان های سامی، گاهی بنیاد تلمیح حماسی را همراه با ایهام و یا مخالف با اصل داستان می آورد که از ویژگی های خاص تلمیحات خواجو به حساب می آید.

کلیدواژه ها:

"خواجوی کرمانی" ، " دیوان اشعار" ، " تلمیح" ، " حماسه و اسطوره" ، " ایهام"