روایت آیینی _ اقلیمی در آثار داستانی سهراب براهام

ادبیات آیینی اقلیمی گونه ای از بازنمایی روایی است که در آن، ساختارهای آیینی، شعائر بومی، باورهای خرافی و اسطوره های قومی در هم نشینی با بافت اقلیمی و زیست بوم فرهنگی یک منطقه، بستری غنی برای تولید معنا فراهم می سازند. این نوع ادبیات، تنها به نمایش جلوه های جغرافیایی و فرهنگی بسنده نمی کند، بلکه با پیوند زدن الگوهای اسطوره ای با تجارب زیسته، نقش موثری در بازتولید حافظه فرهنگی و شکل دهی به ناخودآگاه جمعی ایفا می نماید. پژوهش حاضر با هدف بررسی مولفه های آیینی درون ساختار اقلیمی روایت، به تحلیل سه اثر داستانی سهراب براهام، نویسنده معاصر جنوب کرمان بی پدر، باران روز هجدهم و غلامحسین یاغی می پردازد. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکردی نشانه شناختی، به واکاوی نقش مولفه هایی همچون جن، آل، چشم زخم، نمک، آیین های زایمان و مرگ، مراسم ماه گرفتگی، شگون و نحسی، تطهیر و دعا، در تولید معنا و شکل گیری پیکره روایی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که عناصر آیینی در آثار براهام صرفا نقشی تزیینی ندارند، بلکه در جایگاه ساختارهای کارکردی، سطوح مختلف روایت را از فضاسازی و شخصیت پردازی تا گره افکنی و پی رنگ تحت تاثیر قرار می دهند. حضور پررنگ اسطوره های محلی و مناسک جمعی در این آثار، سبب می شود روایت ها واجد ظرفیت انسان شناختی، جامعه شناختی و روان شناختی مضاعفی شوند. بنابراین، می توان ادعا کرد که جهان داستانی براهام، نمونه ای درخور از ادبیات آیینی اقلیمی معاصر ایران است که در آن، آیین نه صرفا به عنوان مضمون، بلکه در مقام منطق حاکم بر روایت عمل می کند و زمینه ای برای تلفیق سنت شفاهی با قالب داستانی نوین فراهم می سازد

کلیدواژه ها:

"ادبیات اقلیمی ، سهراب براهام ، فرهنگ عامه ، روایت بومی ، باورهای آیینی"