تحلیل ساختار نهادی و مدیریتی میراث فرهنگی در ایران مبتنی بر بازخوانی دیدگاه های مدیران و متخصصان پیشکسوت

میراث فرهنگی به عنوان بخشی از هویت ملی و سرمایه های تاریخی هر کشور، با مجموعه ای از چالش های پیچیده و چندوجهی مواجه است که مدیریت و حفاظت از آن نیازمند نگرشی جامع و راهکارهای کارآمد خواهد بود. باتوجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف واکاوی چالش ها و راهبردهای کلان حوزه میراث فرهنگی ایران، مبتنی بر تحلیل نظرات ۳۹ نفر از مدیران و متخصصان پیشکسوت این حوزه در سال ۱۴۰۰ انجام شد. این تحلیل محتوای مفهومی که با نگاهی کیفی-کمی انجام گرفت دو گونه کلی چالش ها و راهکارها را در ارزیابی وضعیت وزارتخانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و با تمرکز بر حوزه میراث فرهنگی مدنظر داشته است. متن این نظرات پردازش و ابعاد جامعی از مسائل حوزه میراث فرهنگی شناسایی و دسته بندی شده است. فرایند تحلیل در نرم افزار MAXQDA و با روش تحلیل محتوا انجام گرفت. درنهایت در هر دو گونه چالش ها و راهکارها، یافته های اولیه در سه محور اصلی راهبردها، ساختارها و سیستم ها - که در حوزه مدیریت به عنوان ابعاد سخت یک سازمان شناخته می شوند - دسته بندی شد. محور راهبردی شامل مواردی مثل نقش مشارکت مردم، برنامه های فرادست، تعاملات بین المللی، ظرفیت های فرهنگی و جایگاه دانشگاه ها است. محور ساختاری شامل مواردی همچون چالش های مدیریتی، ضعف تشکیلات سازمانی، محدودیت های مالی، قوانین ناکارآمد و کارشناسان و منابع انسانی است. در سیستم نیز موضوعاتی مانند فرایند ثبت ملی و جهانی، حفاظت از بافت های تاریخی، نظام عرصه و حریم، باستان شناسی و گردشگری از موارد شناسایی شده هستند. در خروجی نهایی نیز پیامدهایی شامل «تقویت حکمرانی میراثی و انسجام رویه های مدیریتی»، «تقویت هویت ملی و سرمایه فرهنگی»، «حفاظت مردمی و افزایش تعلق اجتماعی»، «ارتقای دانش حفاظت و جبران خلا نیروی انسانی»، «تربیت نیروی انسانی و تقویت جایگاه بین المللی» و «اصلاح رویه های مدیریتی» برای افق مطلوب در حفاظت از میراث فرهنگی معرفی شدند.

کلیدواژه ها:

میراث فرهنگی ایران ، مدیران و متخصصان پیشکسوت ، چالش ها ، راهکارها ، منابع انسانی ، دانش تخصصی