شاخص های پادفرهنگ در رسانه های خبری

پادفرهنگ ها برای بقا و گسترش خود در رویارویی باارزش ها و هنجارهای غالب، به بهره گیری از رسانه های خبری و صنایع اطلاع رسانی متکی هستند. ارزیابی هر پدیده اجتماعی نیازمند تعیین شاخص ها است و هدف اصلی این تحقیق نمایاندن و صورت بندی شاخص های پادفرهنگ در رسانه ها است. روش تحلیل داده های اسنادی کتابخانه ای، گروه نخبگانی و مصاحبه علمی در این تحقیق، تحلیل مضمون است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شاخص های پادفرهنگ در رسانه های خبری در چهار کلان متغیر روان شناختی انگیزشی، ساختاری، کنشی و گفتمانی قابل صورت بندی است. در بعد روان شناختی انگیزشی، مولفه هایی مانند فشار همتایان، کمال گرایی، اعتراض به سلطه، افشاگری، فرقه گرایی، دشنام و تمسخر برجسته است؛ در بعد ساختاری، روزنامه نگاری جایگزین، مستقل، تحقیقی و انتقادی، رسانه های زیرزمینی و سازوکارهایی مانند اتاق های پژواک و الگوریتم های تقویت کننده قطبی سازی شناسایی شد. شاخص های کنشی نیز در قالب زردنویسی، نقد، طنز، کاریکاتور، هجو، بازنمایی رسانه ای و اشکال هنری اعتراضی صورت بندی شدند و در سطح گفتمانی، تحریف اخبار، اعتراض به سانسور، حق خواهی، مطالبه شفافیت و پاسخگویی، عدالت خواهی برجسته بود. یافته ها همچنین نشان می دهد که شکل گیری و گسترش پادفرهنگ های رسانه ای با نارضایتی از ارزش ها و هنجارهای مسلط، نابرابری اجتماعی، ضعف سرمایه اجتماعی، بحران اعتماد و ناکارآمدی برخی سازوکارهای سیاسی و اقتصادی پیوند دارد و رسانه ها در تقویت و انتشار آن ها نقش دارند. تحلیل سیاستی پژوهش نشان داد که رویکردهای محدودکننده و مبتنی بر حذف و سانسور ظرفیت اندکی برای مدیریت این پدیده دارند و حتی گاه باعث بروز رسانه های زیرزمینی می شوند؛ در مقابل، حکمرانی مشارکتی، تبلیغ معارف، تقویت سواد رسانه ای، گفت وگوی اجتماعی، بازنمایی متوازن و حمایت از رسانه های حرفه ای مستقل، ظرفیت بیشتری برای مدیریت شکاف های فرهنگی و کاهش تعارضات گفتمانی دارد؛ بنابراین پادفرهنگ رسانه ای پدیده ای مرتبط با سیاست گذاری و حکمرانی فرهنگی و رسانه ای است و مواجهه با آن به نظامی چندسطحی، مشارکتی و مبتنی بر رصد و تحلیل مستمر نیاز دارد.

کلیدواژه ها:

پادفرهنگ ، سیاستگذاری فرهنگی ، صنایع خلاق ، اقتصاد رسانه ، خبر