مرور نظام مند پژوهش های طنز در ایران

در دهه اخیر، در ایران، نگاه جدی به حوزه طنز و فعالیت پژوهشی در این زمینه، رشد محسوسی پیدا کرده است. ولی با وجود رشد کمی پژوهش ها، فقدان یک تحلیل کلان و یکپارچه که بتواند مروری بر تحقیقات این حوزه داشته باشد، محسوس است. در این پژوهش، با طی یک مرور نظام مند بر روی این تحقیقات، سعی بر برطرف کردن این خلا خواهیم داشت. ۸۷ مقاله منتخب، به عنوان جامعه نهایی پژوهش، مشخص گردید. سپس برای تحلیل داده ها از ترکیب فراتحلیل و تحلیل مضمون، استفاده شد. یافته های فراتحلیل نشان داد که غلبه مطلق در این پژوهش ها، با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا است و نظریه «عدم تجانس» پرتکرارترین چارچوب نظری مورداستفاده بوده است. یافته های تحلیل مضمون نیز منجر به شناسایی سه حوزه موضوعی اصلی شد: ۱. الگو، سبک و تکنیک های طنزپردازی؛ ۲. طنز دینی و اخلاقی و ۳. طنز و ارتباطات هنری و رسانه ای. ذیل این حوزه ها، مضامین کلیدی مانند سازوکارهای خلق طنز، کارکردهای انتقادی و تعلیمی و زمینه مندی طنز در بستر فرهنگ و رسانه استخراج گردید. نتیجه این پژوهش نشان داد که پژوهش های طنز در ایران، از مطالعات متنی - ادبی به سمت تحلیل های کارکردی و میان رشته ای در حال حرکت است. بااین حال، این حوزه از فقر تنوع روش شناختی (کمبود مطالعات کمی و ترکیبی) رنج می برد.

کلیدواژه ها:

مرور نظام مند ، طنزپژوهی ، مطالعات فرهنگی ، تحلیل مضمون ، ایران