ازخودبیگانگی معرفتی در یادگیری الگوریتم محور: نقدی صدرایی بر الغای فاعلیت شناسا

برون سپاری فزاینده ی فرآیندهای شناختی به سیستم های الگوریتم محور، این پرسش بنیادین را مطرح می سازد که این فرآیند چگونه و از طریق چه سازوکارهایی به «ازخودبیگانگی معرفتی» و تضعیف یا الغای تدریجی «فاعلیت شناسا» می انجامد. این بحران شناختی و هستی شناختی، ضرورتا نیازمند واکاوی فلسفی عمیق است؛ از این رو، مبانی انسان شناسی و معرفت شناسی حکمت متعالیه، به ویژه اصولی چون حرکت جوهری، علم حضوری و اتحاد عاقل و معقول، به عنوان چارچوبی هستی شناختی برای نقد ساختاری این پدیده برگزیده شده است. با روشی تحلیلی–انتقادی، ابتدا سازوکارهای الگوریتمی بیگانه ساز، نظیر «تقلیل وجود سیال معرفت به ماهیت داده های گسسته» و «خارج سازی فاعل از فرآیند شناخت»، شناسایی می شوند؛ سپس با تکیه بر مبانی صدرایی، نشان داده می شود که این سازوکارها چگونه با مداخله در نسبت وجودی نفس با فعل ادراک و تضعیف صیرورت وجودی آن، مانع تحقق اتحاد عاقل و معقول شده و به انفصال شناسا از حیث «فعلیت یافتن وجودی» معرفت می انجامند. یافته ها حاکی از آن است که ازخودبیگانگی معرفتی، صرفا یک اختلال کارکردی یا آموزشی نیست، بلکه بحرانی وجودشناختی است که با الغای فاعلیت، مسیر استکمال و حرکت اشتدادی نفس را مسدود می سازد. در نهایت، این نقد صدرایی نه تنها ماهیت بنیادین بحران را آشکار می کند، بلکه افقی برای طراحی فناوری های شناختی حافظ فاعلیت و کرامت وجودی انسان می گشاید.

کلیدواژه ها:

ازخودبیگانگی معرفتی ، یادگیری الگوریتم محور ، فاعلیت شناسا ، حکمت متعالیه ، فناوری های شناختی