واکاوی اثرات اجتماعی توسعه صنعت گاز بر نواحی روستایی پیرامون: مورد مطالعه خط لوله گاز بیدبلند-شیراز در منطقه گچساران.

مقدمه: انجام پروژه های توسعه انرژی های فسیلی می توانند تغییرات اجتماعی گسترده ای در جهات مورد نظر و البته ناشناخته به ویژه در نواحی روستایی پدید آورند. این امر باعث شده است اثرات اجتماعی این پروژه ها در کشورهای نفت خیز به طور فزاینده ای مورد توجه قرار گیرد. از این رو، هدف پژوهش حاضر ارزیابی اثرات اجتماعی توسعه صنعت گاز (خط لوله گاز بیدبلند - شیراز) بر مناطق روستایی شهرستان های گچساران و باشت در استان کهگیلویه و بویراحمد بود.روش: در این پژوهش از روش پیمایش علی- مقایسه ای گذشته نگر استفاده شد. نمونه آماری، ۲۰۷ نفر از سرپرستان خانوار در دو گروه از روستاهای برخوردار و غیربرخوردار از گاز خانگی بود که به روش نمونه گیری طبقه ای با انتساب متناسب سهم هر روستا مشخص و انتخاب گردیدند. ابزار تحقیق جهت گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته بود. روایی صوری این پرسشنامه توسط گروهی از متخصصان دانشگاهی مورد ارزیابی قرار گرفت و برای پایایی این پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار آن برای بخش های مختلف بین ۵۸/۰ تا ۸۸/۰ به دست آمد. تحلیل داده ها از طریق نرم افزارSPSS۲۱ و اخذ آزمون های تحلیل واریانس و کوواریانس صورت پذیرفت. یافته ها: یافته ها نشان داد در روستاهای برخوردار از گاز خانگی، ویژگی های جمعیت شناختی، بهداشت و سلامت، حفاظت از منابع جمعی، سرمایه اجتماعی، رفاه اجتماعی و کیفیت زندگی بهبود یافته است، اما ساختار اجتماعی مانند آداب، رسوم و هنجارهای اجتماعی، تضعیف شده است. همچنین، توسعه صنعت گاز در منطقه مورد بررسی توانسته است در وضعیت جمعیت شناختی، بهداشت و سلامت، حفاظت از منابع جمعی، سرمایه اجتماعی و رفاه اجتماعی و کیفیت زندگی به ترتیب به میزان ۳۳/۵، ۴۰، ۳/۵۴، ۱۴، ۱۳ و ۸ درصد تاثیر مثبت ایجاد نماید. این در حالی است که توسعه صنعت گاز بر ساختار اجتماعی منطقه مورد بررسی، تاثیر منفی ۶/۲۳% داشته است.نتیجه گیری: توسعه صنعت نفت و گاز منجر به ایجاد تغییرات گسترده در زندگی مردم محلی می شود اما در اجرای این گونه پروژه ها، پایداری اجتماعی نباید به فراموش سپرده شود. ارزیابی اثرات اجتماعی پروژه، روشی قدرتمند و کارآمد است که مورد استفاده قرار می گیرد. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهند توسعه صنعت گاز در نواحی روستایی منجر به تغییرات گسترده شده است. در حالیکه، در برخی حوزه ها تغییرات مثبتی به وقوع پیوسته است اما ساختار اجتماعی این روستا تضعیف شده است. با این وصف، نتیجه گیری این پژوهش آن است که ایجاد هر پروژه توسعه ای در صنعت نفت و گاز نیازمند انجام ارزیابی اثرات اجتماعی بهنگام است.

کلیدواژه ها:

ارزیابی اثرات اجتماعی ، پایداری اجتماعی ، توسعه پایدار روستایی ، صنعت گاز