تحلیل جامعه شناختی رابطه سرمایه اجتماعی و آگاهی زیست محیطی با زباله ریزی

مقدمه: رفتارهای انسانی یکی از عوامل مهم و موثر در رابطه با محیط زیست به شمار می رود. زباله ریزی از جمله مسائل مهم زیست محیطی، اجتماعی و زیبایی شناختی در جوامع معاصر است که پیامدهای نامطلوبی برای سیمای شهری، سلامت عمومی و کیفیت محیط زندگی به همراه دارد. ازآنجا که در هر جامعه ای نظم اجتماعی از اهمیت بسزایی برخوردار است، سرمایه اجتماعی و آگاهی زیست محیطی به عنوان سازه های کلیدی در حوزه جامعه شناسی می تواند نقش تعیین کننده ای در تبیین رفتارهای جمعی ایفا کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه شناختی رابطه سرمایه اجتماعی و آگاهی زیست محیطی با زباله ریزی در میان شهروندان شهر یاسوج انجام شده است. روش: این پژوهش از نظر رویکرد، کمی و از حیث روش، پیمایشی است. جامعه آماری افراد ۱۵ تا ۶۵ سال ساکن شهر یاسوج هستند که ۳۹۶ نفر از آنان به عنوان نمونه تعیین و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته بود و تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شده است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد، سرمایه اجتماعی و آگاهی زیست محیطی با زباله ریزی رابطه ای معنادار و معکوس دارند؛ به گونه ای که با افزایش سرمایه اجتماعی و ارتقای سطح آگاهی زیست محیطی شهروندان، میزان زباله ریزی کاهش می یابد. بر پایه تحلیل رگرسیون چندمتغیره، متغیرهای سرمایه اجتماعی، جنسیت، سن و آگاهی زیست محیطی به عنوان پیش بین های معنادار رفتار زباله ریزی شناسایی شدند. در میان این متغیرها، سرمایه اجتماعی بیشترین اثر را بر زباله ریزی دارد. پس از آن، جنسیت و سن نیز تاثیر معناداری بر این رفتار دارند؛ به گونه ای که مردان بیش از زنان و افراد جوان تر بیش از سالمندان درگیر زباله ریزی هستند. افزون بر این، آگاهی زیست محیطی نیز در تبیین این رفتار نقش دارد و با کاهش آن همراه است. در مجموع، این متغیرها در قالب مدل رگرسیون چندمتغیره توانسته اند ۶/۲۳ درصد از تغییرات رفتار زباله ریزی را تبیین کنند. نتیجه گیری: با توجه به یافته های پژوهش، تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش آگاهی زیست محیطی شهروندان می تواند در کاهش رفتارهای نامطلوب شهری، به ویژه زباله ریزی در فضاهای عمومی، نقش مهمی داشته باشد. سرمایه اجتماعی از طریق تقویت احساس مسئولیت جمعی و افزایش پایبندی افراد به قواعد و هنجارهای اجتماعی، زمینه کاهش رفتارهای نامطلوب در فضاهای عمومی را فراهم می سازد؛ در حالی که آگاهی زیست محیطی با اصلاح نگرش های فردی نسبت به طبیعت، حساسیت شهروندان را در برابر پیامدهای مخرب رهاسازی پسماندها در محیط زندگی دوچندان می کند.

کلیدواژه ها:

آگاهی زیست‎محیطی ، زباله ریزی ، سرمایه اجتماعی ، شبکه های اجتماعی