شاخص های توسعه اقتصادی – اجتماعی و میزان مواد مخدر کشف شده در ایران از سال ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۲ : یک تحلیل سری زمانی

مقدمه: بروز و گسترش پدیده مواد مخدر، به عنوان یکی از اصلی ترین و بغرنج ترین چالش های پیش روی جامعه بشری در عصر حاضر، ابعاد گسترده ای یافته است. این معضل، نه تنها از طریق اعتیاد، خسارات جبران ناپذیری به سلامت جسمی و روانی افراد وارد می سازد، بلکه با تحمیل هزینه های سنگین اقتصادی و اجتماعی، سرمایه های مادی و انسانی جوامع را به شکلی عمیق و پایدار تضعیف و مستهلک می نماید میزان مواد مخدر کشف شده به عنوان یکی از شاخص های کلیدی در مبارزه با جرایم سازمان یافته و سنجش فعالیت های پلیس و دستگاه های اطلاعاتی، همواره مورد توجه جدی نهادهای امنیتی و پژوهشی بوده است. در این تحقیق، تلاش شده است تا میزان کشف مواد مخدر به عنوان تابعی از شاخص های کلان توسعه اقتصادی-اجتماعی مورد تحلیل قرار گیرد.روش: این پژوهش ماهیتی کمی داشته و با اتکا به داده های سری زمانی برای یک بازه ی ۳۳ ساله، یعنی از سال ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۲، به اجرا درآمده است. برای تحلیل و برآورد روابط کوتاه مدت و بلندمدت میان متغیرهای مورد مطالعه، از الگوی خودرگرسیونی با وقفه های توزیعی استفاده شده است. تمامی محاسبات و تخمین های مربوط به مدل سازی، با بهره گیری از نرم افزار تخصصی ماکروفیت صورت پذیرفته است. داده های اقتصادی، اجتماعی و امنیتی مورد نیاز برای تحلیل، از منابع رسمی و معتبری چون مرکز آمار ایران، بانک جهانی، و سازمان مبارزه با مواد مخدر جمع آوری و تدوین شده اند.یافته ها: نتایج تحقیق به وضوح نشان می دهد که در درازمدت، میزان کشفیات مواد مخدر به صورت معناداری تحت تاثیر مجموعه ای از شاخص های کلان اقتصادی و اجتماعی قرار می گیرد. رشد هر یک از عوامل زیر، به طور معناداری باعث افزایش میزان مواد مخدر کشف شده می شود: نرخ تورم، جمعیت شهری، مشارکت نیروی کار، نرخ باسوادی و تولید ناخالص داخلی. در مقابل، افزایش نرخ مشارکت زنان در بازار کار به عنوان یک عامل بازدارنده عمل کرده و به طور معناداری با کاهش میزان مواد مخدر کشف شده مرتبط است. نتیجه گیری: درک عوامل زیربنایی و زمینه ساز وقوع جرم مواد مخدر، گام نخست برای طراحی یک برنامه استراتژیک کارآمد و اثربخش در جهت کاهش و کنترل آن محسوب می شود. بی تردید، عوامل متعددی در تعیین میزان کشفیات مواد مخدر نقش آفرین هستند و به عنوان متغیرهای تبیین کننده عمل می کنند. این عوامل طیف گسترده ای از ابعاد اقتصادی، اجتماعی، روانی، فرهنگی و سیاسی را در بر می گیرند. بر اساس نتایج به دست آمده در این مطالعه، میزان کشفیات مواد مخدر در ایران، به منزله یک مسئله اجتماعی حاد و برجسته،تحت تاثیر مجموعه ای از شاخص های کلان در حوزه های اقتصادی و اجتماعی قرار دارد.

کلیدواژه ها:

مواد مخدر ، شاخص های توسعه ، ایران ، تحلیل سری زمانی