نا تقارنی مورفومتریک کوه های دنا در امتداد گسل اصلی زاگرس: نقش کنترل کننده ساختارهای زیرسطحی بر ناهمواری های سطحی

رشته کوه زاگرس به عنوان یکی از پویاترین کمربندهای کوهستانی جهان، نا تقارن مورفولوژیکی آشکاری بین دامنه های جنوب غربی و شمال شرقی خود نشان می دهد. این پژوهش با استفاده از مدل رقومی ارتفاعی (DEM) با قدرت تفکیک ۵/۱۲ متر، تحلیل کمی ناهمواری های دو دامنه را انجام داده است. بیش از ۲۰۰ نیمرخ طولی و نیمرخ های عرضی عمود بر روند کوهستان ترسیم و با روابط خطی و چندجمله ای برازش شدند. شاخص های مورفومتریک شامل شیب موثر، ضریب تعیین (R²) و روند انحنا (کوژ در مقابل کاو) تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهند که دامنه جنوب غربی دارای شیب موثر تندتر (۴۶/۰–۵۱/۰)، نیمرخ های کاو عمیق در بالادست (ناشی از فرسایش یخچالی تقویت شده توسط شیب ساختاری) و ناپایداری مورفولوژیکی در پایین دست است. در مقابل، دامنه شمال شرقی شیب ملایم تر (۲۷/۰–۴۶/۰)، نیمرخ های عمدتا خطی یا کوژ و پایداری بیشتری دارد. هرچند فعالیت های یخبندانی کواترنری در ارتفاعات بالاتر از ۳۷۰۰ متر در هر دو دامنه موثر بوده اند، شکل نهایی سیرک ها و لندفرم ها تحت کنترل هندسه ساختاری است: لندفرم های محدب در دامنه شمال شرقی (هم شیب با لایه ها) و دره های U شکل تند در دامنه جنوب غربی. این نتایج تایید می کنند که ساختارهای زیرسطحی، به ویژه گسل اصلی زاگرس و جهت لایه ها، نقش اولیه را در شکل دهی به ناهمواری های سطحی ایفا می کنند و فرآیندهای سطحی در چارچوبی که توسط تکتونیک تعیین شده است، عمل می کنند. این مطالعه چارچوبی کمی برای درک تعامل تکتونیک–فرسایش در کوه های جوان فراهم می آورد و قابلیت تعمیم به سایر کمربندهای فعال جهان را دارد.

کلیدواژه ها:

کوه های دنا ، کمربند چین خورده–رانده زاگرس ، نا تقارنی مورفومتریک ، کنترل ساختاری زیرسطحی ، تکامل ناهمواری های سطحی