نقش ناهنجاری های دما و ارتفاع ژئوپتانسیل ۵۰۰ هکتوپاسکال در رخداد بارش های سنگین ایران

در این پژوهش، ناهنجاری های گردش جوی مرتبط با رخدادهای بارش سنگین ایران طی دوره ۲۰۲۲-۱۹۹۰ با تحلیل میدان های دما و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال و استفاده از داده های بارش روزانه مشاهداتی و شبکه ای بررسی شد. ابتدا روزهای با بارش سنگین (صدک ۹۵ام) مشخص و سپس با تحلیل مولفه اصلی، الگوهای جوی مرتبط شناسایی گردید. نتایج نشان داد در فصل پاییز و زمستان، بارش های سنگین در نیمه غربی ایران و سواحل دریای خزر و در فصل بهار نیز بیشینه آن در غرب و شمال کشور رخ داده است. تحلیل خوشه ای ۵ الگوی ناهنجاری منفی ارتفاع ژئوپتانسیل شامل گسترش تاوه قطبی، کم ارتفاع بریده تراز میانی با ناهنجاری شدید ارتفاع ژئوپتانسیل و دما، ناهنجاری ارتفاع ژئوپتانسیل با فرود مدیترانه، و گسترش کم فشار اروپایی و ادغام آن با فرود مدیترانه بر منطقه را نشان داد. به­ لحاظ زمانی، الگوی اول و دوم عموما در ژانویه و فوریه همزمان با ریزش هوای سرد شمال سو رخ می دهد. الگوی کم ارتفاع بریده تراز میانی با ناهنجاری ۱۸۰- ژئوپتانسیل متر، مهم ترین الگوی غالب جوی رخداد بارش های سنگین ایران با ۱۵۷ رخداد و ۳۴% فراوانی است. بر این اساس، مهم ترین الگوی دمایی موثر بر رخداد بارش سنگین ایران، الگوی ریزش سرد قطبی حول کم ارتفاع بریده تراز میانی جو است.

کلیدواژه ها:

بارش سنگین ، ناهنجاری ارتفاع ژئوپتانسیل ، ناهنجاری دما ، تحلیل مولفه های اصلی ، ایران