تحلیل مکانی - زمانی مخاطرات اقلیمی ناشی از بارش های فرین فصل سرد در شرق و شمال شرق ایران

در این پژوهش، الگوی مکانی - زمانی شدت، فراوانی و روند بارش های سنگین و فوق سنگین در ۱۸ ایستگاه منتخب طی دوره ۱۹۹۵–۲۰۲۴ تحلیل شد. داده های روزانه بارش با استفاده از شاخص های صدک ۹۵ و ۹۹ بررسی گردید؛ به طوری که صدک ۹۵ بیانگر بارش های سنگین نسبتا مکرر و صدک ۹۹ نمایانگر رخدادهای بسیار نادر با شدت بالا و ماهیت بالقوه مخاطره آمیز است. نتایج نشان داد که بیشترین شدت بارش های سنگین در ایستگاه های قوچان (۱۵٫۲۵ میلی متر)، کاشمر (۱۴٫۸۵ میلی متر) و تربت حیدریه (۱۴٫۶۹ میلی متر) رخ داده است، در حالی که بیشترین فراوانی این رخدادها به نیشابور (۷۱ روز)، تربت حیدریه (۷۰ روز) و گلمکان (۶۲ روز) تعلق دارد؛ الگویی که بیانگر تمرکز مکانی مخاطرات هواشناسی ناشی از بارش های فرین در نواحی مرتفع شمالی منطقه است. در مقابل، بررسی صدک ۹۹ نشان داد که در ایستگاه های خشک تر جنوبی نظیر نهبندان، با وجود فراوانی اندک رخدادها، شدت بارش های فوق سنگین به مقادیری تا ۳۵٫۲۴ میلی متر می رسد که از دیدگاه مخاطرات هواشناسی، نشان دهنده وقوع رخدادهای فرین و نادر با پتانسیل اثرگذاری بالا است. تحلیل روند با آزمون من کندال و شیب سن حاکی از کاهش آماری معنادار بارش های روزانه در برخی ایستگاه ها بود، در حالی که تغییرات شدت رخدادهای فوق سنگین محدود باقی مانده است.

کلیدواژه ها:

بارش های حدی ، مخاطرات اقلیمی ، تحلیل مکانی- زمانی ، تغییر اقلیم ، روند بارش