استدلال در خدمت آموزش؛ مطالعه ای بر شیوه های اقناع مخاطب در دفتر سوم مثنوی

اقناع مخاطب از اهداف عمده هر نویسنده، ادیب و گوینده (پیام رسانی) است که پیامی را برای انتقال به دیگران دارد. به این معنا که گوینده/ادیب، تمام تلاش خود را برای تاثیرگذاری بر ذهن مخاطب به منظور پذیرش سریع تر و بهتر پیامش به کار می گیرد. اقناع در متون عرفانی صرفا به معنی واداشتن مخاطب به پذیرش یک گزاره نیست، بلکه مرحله ای از فرایند تربیتی است که در آن شناخت، عاطفه و آمادگی برای عمل به یکدیگر پیوند می خورند. پژوهش حاضر با تمرکز بر دفتر سوم مثنوی معنوی، شگردهای اقناعی مولانا را در راستای اهداف تربیتی، اخلاقی و عرفانی بررسی می کند. روش پژوهش نیز، تحلیل محتوای کیفی است و جامعه پژوهش، کل دفتر سوم مثنوی مولانا است. یافته ها نشان می دهد که داستان، تمثیل، تشبیه، استناد قرآنی و حدیثی، مثل و حکمت، پند، تکرار، تلمیح و کنایه غالبا به صورت منفرد عمل نمی کنند و به تنهایی موثر نیستند، بلکه در شبکه ای از استدلال، اعتبار گوینده و برانگیختن عاطفه قرار می گیرند. تمثیل هنگامی اقناعی می شود که یک گزاره انتزاعی را به موقعیتی قابل مشاهده تبدیل کند، داستان با ایجاد هم ذات پنداری و پیامدهای روایی، امکان تجربه غیرمستقیم نتیجه اخلاقی را فراهم می آورد، استناد قرآنی نیز با ایجاد پشتوانه هنجاری و دینی، دامنه اعتبار گزاره را افزایش می دهد.

کلیدواژه ها:

اقناع مخاطب ، دفتر سوم مثنوی معنوی ، مولانا ، رویکرد تربیتی ، تمثیل