واکاوی تاریخی- نهادی موانع توسعه در استان خوزستان از دوره ناصرالدین شاه قاجار تا دوران معاصر: تحلیلی بر نقش سیاست های تمرکزگرایانه در فرایند توسعه نیافتگی منطقه ای

این پژوهش با هدف تبیین تاریخی نهادی موانع توسعه در استان خوزستان از دوره ناصرالدین شاه قاجار تا دوران معاصر، به تحلیل نقش سیاست های تمرکزگرایانه و الگوی نفت محور در بازتولید توسعه نیافتگی منطقه ای می پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که چرا علی رغم وفور منابع طبیعی، سرمایه گذاری های گسترده و حضور صنایع راهبردی، توسعه در خوزستان به شکل پایدار، متوازن و جامعه محور تحقق نیافته است. چارچوب نظری پژوهش بر رویکرد تاریخی نهادی و مفهوم «مسیر وابستگی» استوار است و با بهره گیری از تحلیل های دولت رانتی، اقتصاد سیاسی تاریخی و نظریه های توسعه درون زا، الگوی «توسعه بدون جامعه» را صورت بندی می کند. روش تحقیق کیفی، تفسیری و مبتنی بر تحلیل اسنادی و تاریخی بلندمدت است. داده ها از اسناد دوره های قاجار، پهلوی و پس از انقلاب، قوانین برنامه های توسعه، گزارش های رسمی و آثار پژوهشی گردآوری و با روش تحلیل مضمون تاریخی و تفسیر نهادی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد تمرکزگرایی سیاسی، نگاه امنیت محور به مناطق مرزی، نفت محوری اقتصادی، مداخلات خارجی و ضعف نهادهای محلی، به صورت انباشتی مسیر وابستگی نهادی را در خوزستان تثبیت کرده اند. این فرایند به گسست میان توسعه کالبدی و رفاه انسانی، فرسایش سرمایه اجتماعی و فرهنگی، کاهش مشارکت محلی و تشدید نابرابری های منطقه ای انجامیده است. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که عبور از چرخه توسعه نیافتگی مستلزم چرخش پارادایمیک از الگوی مرکزگرا به مدل توسعه جامعه محور، تقویت نهادهای محلی، بازشناسی سرمایه فرهنگی و کاهش وابستگی ساختاری به نفت است.

کلیدواژه ها:

توسعه نیافتگی تاریخی ، سیاست های تمرکزگرایانه ، مسیر وابستگی نهادی ، سرمایه اجتماعی ، خوزستان