مبانی مشروعیت و تحول ساختار قدرت در دولت صفویه از خانقاه تا سلطنت

دولت صفوی به عنوان نقطه عطفی در تاریخ سیاسی ایران، فرآیند گذار از یک طریقت صوفیانه به نهادی سیاسی-نظامی را تجربه کرد که به استقرار سلطنت متمرکز انجامید. تبیین سازوکارهای این تحول ساختاری و چگونگی گذار از الگوی «مرشد کامل» به پادشاه دیوان سالار، بیان مساله پژوهش کنونی است. یافته های تحقیق نشانگر آن است که مشروعیت صفویه بر الگویی ترکیبی از تبار قدسی، مذهب شیعی و سنت شاهنشاهی استوار بود و نبرد چالدران ضرورت بازتعریف این اقتدار معنوی را آشکار ساخت. در پی این بحران، فرآیند نهادینه سازی قدرت شتاب گرفت و این تحول در عصر شاه عباس اول با تضعیف قزلباشان، گسترش اراضی خاصه و تقویت دیوان سالاری به اوج رسید. هدف پژوهش کنونی، بررسی مستند روند تحول ساختار قدرت و اثبات این نکته است که شاه عباس توانست با تبدیل بحران ها به فرصت، الگوی حکمرانی متمرکز؛ نهادینه سازی مشروعیت ترکیبی را تثبیت کند. روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای است.

کلیدواژه ها:

دولت صفوی ، مشروعیت ترکیبی ، حکمرانی متمرکز ، طریقت صفوی ، نبرد چالدران ، شاه عباس اول