تبیین اسلام پذیری ترکان با تاکید بر دوره سامانیان

مسئله اصلی این پژوهش تبیین چگونگی و عوامل اسلام پذیری ترکان پیش از تثبیت دولت های ترک مسلمان و بررسی نقش سامانیان در این فرایند است. مقاله با این فرضیه سامان یافته است که گرایش ترکان به اسلام پدیده ای ناگهانی و صرفا حاصل فتوحات نظامی نبود، بلکه در نتیجه تعامل هم زمان عوامل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، تجاری و تبلیغی، به ویژه در بستر سیاست های دولت سامانی، تحقق یافت. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع تاریخی و پژوهش های جدید درباره ادیان پیشااسلامی ترکان، تحولات ماوراءالنهر و مناسبات ترکان با جهان اسلام است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ترکان پیش از اسلام دارای مجموعه ای متنوع از باورها، از جمله شمنیسم، بودیسم، مانویت، زرتشتی گری، مسیحیت و یهودیت بودند و همین تنوع دینی، زمینه نوعی تسامح و آمادگی برای پذیرش دین جدید را فراهم می کرد. با وجود تماس اولیه ترکان با اسلام در دوره فتوحات اموی، سیاست های تبعیض آمیز آن دوره مانع گسترش عمیق اسلام شد؛ اما در عصر عباسی و به ویژه دوره سامانیان، اصلاحات اقتصادی، گسترش تجارت، فعالیت مبلغان و صوفیان، حضور غلامان ترک در سپاه، جهادهای مرزی و ایجاد مراکز مسلمان نشین در نواحی استپی، روند اسلام پذیری را شتاب بخشید. نتیجه پژوهش آن است که سامانیان با نهادینه سازی تمدن اسلامی در ماوراءالنهر، زمینه اسلام آوردن گسترده قبایل ترک و ظهور قراخانیان را فراهم کردند؛ فرایندی که از یک سو موجب ادغام آسیای مرکزی در جهان اسلام شد و از سوی دیگر زمینه انتقال قدرت از دودمان های ایرانی به حکومت های ترک مسلمان را پدید آورد.

کلیدواژه ها:

اسلام پذیری ترکان ، سامانیان ، ماوراءالنهر ، آسیای مرکزی ، قراخانیان.