بازسازی نظام مالی صفوی در عصر شاه عباس اول: تحلیل نهادی و کارکردی

نظام مالی در دولت های پیشامدرن از ارکان بنیادین ساخت قدرت و ظرفیت اجرایی حکومت به شمار می آمد و کیفیت سازمان یافتگی آن تاثیر مستقیمی بر میزان کارآمدی و تمرکز دولت داشت. در دولت صفوی، به ویژه در آستانه عصر شاه عباس اول، ساختار مالی با وجود تنوع منابع درآمدی، با پراکندگی عواید، گسترش واگذاری های تیولی و محدودیت نظارت مرکزی مواجه بود. مساله اصلی این پژوهش، بازسازی و تحلیل نظام مالی صفوی در عصر شاه عباس اول با تاکید بر ابعاد نهادی و کارکردی است. این پژوهش با رویکرد نهادی و روش تاریخی تحلیلی، و با اتکاء به منابع دست اول و پژوهش های معتبر، به بررسی ساختار مالی پیش از اصلاحات، تدابیر مالی شاه عباس و پیامدهای کارکردی آن ها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اصلاحات مالی این دوره، ماهیتی ساختاری داشته و از طریق تحدید تیول، گسترش اراضی خاصه، تقویت نظارت دیوانی، انتظام دفتری و توجه به عواید تجاری، به افزایش تمرکز عواید و ارتقای کارآمدی نهادی نظام مالی انجامیده است. تحلیل کارکردی این تدابیر حاکی از بهبود قابلیت دسترسی دولت به منابع، کاهش اصطکاک نهادی در مسیر وصول درآمد و تقویت ظرفیت اجرایی دولت مرکزی است. نوآوری مقاله در تحلیل یکپارچه نظام مالی صفوی در قالب چارچوب نهادی -کارکردی و پرهیز از توصیف صرف ابزارهای درآمدی است.

کلیدواژه ها:

بازسازی ، نظام مالی ، صفوی ، عصر شاه عباس اول ، تحلیل نهادی و کارکردی