ارزیابی چرخه حیات (LCA) در کشاورزی شهری: مطالعه موردی بوستان برکت در شهر مشهد

سابقه و هدف: در سال های اخیر، رشد جمعیت شهری چالش هایی در تامین غذا و پایداری محیط زیست ایجاد کرده است. کشاورزی شهری به عنوان راهکاری موثر برای توسعه نظام های غذایی پایدار مطرح می شود. ارزیابی علمی اثرات زیست محیطی این نوع کشاورزی ضروری است تا نقاط ضعف و قوت آن مشخص شده و مدیریت منابع، کاهش مصرف انرژی و آلاینده ها بهبود یابد. همچنین با توجه به تنوع نظام های تولید، این تحلیل باید متناسب با شرایط محلی انجام شود تا سیاست گذاری های پایدار و مبتنی بر داده شکل گیرد.مواد و روش ها: در این مطالعه اثرات زیست محیطی کشاورزی شهری در بوستان برکت که یک مزرعه اجتماعی در شهر مشهد می باشد، با استفاده از ارزیابی چرخه حیات مورد بررسی قرار گرفت. داده های مربوط به مصرف کود، آب، انرژی و سایر نهاده های کشاورزی از ابتدای کشت تا برداشت محصولات به صورت میدانی جمع آوری گردید. در این مطالعه، شاخص های کلیدی، مانند پتانسیل گرمایش جهانی (GWP)، اسیدیفیکاسیون، پرغذایی و سمیت ارزیابی شدند و درنهایت، شاخص بوم شناختی محاسبه شد. به علاوه، با برازش مدل رگرسیون چند متغیره، اثر مقدار نهاده ها بر گروه های تاثیر بررسی و میزان نهاده ها برای حصول حداقل پیامدهای محیطی بهینه سازی شدند.نتایج و بحث: نتایج نشان داد که اثرات زیست محیطی در کشاورزی شهری بوستان برکت، با توجه به مدیریت کم نهاده آن و تمرکز بر استفاده از آفت کش های بیولوژیک و کودهای آلی، به مراتب کمتر از نظام های کشاورزی رایج بود. گرچه اثرات زیست محیطی محاسبه شده در قطعات مختلف آن تفاوت هایی نشان داد؛ به عنوان مثال، قطعه شماره هشت در مقایسه با سایر قطعات اثرات زیست محیطی بیشتری را در زمینه انتشار گازهای گلخانه ای و پدیده پرغذایی داشت. از جمله عوامل موثر بر این تفاوت می توان به مساحت کمتر قطعه، نوع محصولات کشت شده و مصرف بیشتر منابع اشاره کرد. همچنین شاخص هایی مانند اسیدیفیکاسیون، سمیت و پرغذایی بوم نظام های خشکی و آبی نیز در این قطعه بیشتر برآورد شد. تحلیل های رگرسیونی نشان داد که کاهش مصرف آب و افزایش عملکرد در قطعات کوچک می تواند نقش موثری در کاهش پتانسیل گرمایش جهانی و پرغذایی ایفا کند؛ بنابراین، بهینه سازی مصرف نهاده ها، انتخاب مناسب محصولات و افزایش بهره وری منابع به ویژه آب، از مهم ترین راهکارها برای کاهش اثرات زیست محیطی در کشاورزی شهری است. این یافته ها می توانند مبنای سیاست گذاری های محیط زیستی و توسعه پایدار در حوزه کشاورزی شهری قرار گیرند.نتیجه گیری: نتایج به طورکلی نشان می دهد که کشاورزی شهری کم نهاده می تواند به عنوان الگویی پایدار در جهت تامین امنیت غذایی جمعیت شهری معرفی گردد و به منظور حداقل سازی اثرات زیست محیطی آن بهینه سازی اندازه قطعات، نظارت و مدیریت بر مصرف آب و افزایش بهره وری آن، همچنین بهینه سازی مصرف نهاده ها توصیه می گردد.

کلیدواژه ها:

اسیدیفیکاسیون ، بهره وری آب ، بهینه سازی ، پرغذایی ، گازهای گلخانه ای ، گرمایش جهانی