ارزیابی تعارض و نگرش مردم در مورد پلنگ ایرانی (Panthera pardus tulliana) در استان کرمانشاه

سابقه و هدف: بخش قابل توجهی از تلفات گربه سانان بزرگ در نتیجه تعارض بین انسان و این گوشت خواران است. تعارض بین جوامع محلی و گربه سانان مسئله ای پیچیده است که تحت تاثیر زیست شناسی گونه، شرایط اقتصادی و اجتماعی، نگرش مردم و شیوه های مدیریتی قرار می گیرد. برای مدیریت کارآمد هم زیستی انسان و گوشت خواران بزرگ، درک بهتر از عواملی که باعث تعاملات منفی می شوند، ضروری است. پلنگ ایرانی (Panthera pardus tulliana) بیش از ۷۰ درصد از گستره تاریخی خود را در غرب آسیا از دست داده است. ارزیابی تعارض بین انسان و پلنگ برای تدوین راهکارهای حفاظتی موثر، امری ضروری است.مواد و روش ها: این مطالعه با هدف تحلیل ابعاد اجتماعی-اقتصادی و مکانی تعارض بین جوامع محلی و پلنگ در استان کرمانشاه، واقع در زاگرس شمالی، انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه ساختاریافته با ۸۰ خانوار روستایی در گستره حضور پلنگ، بازدیدهای میدانی و بررسی سوابق و مستندات موجود در اداره کل حفاظت محیط زیست استان طی سال های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ گردآوری شد. در این پژوهش، سطح تعارضات و نگرش مردم نسبت به پلنگ و عوامل اقتصادی- اجتماعی موثر بر رفتار ترس و آسیب­پذیری جوامع محلی در برابر پلنگ مورد بررسی قرار گرفتند. علاوه بر این، مناطق داغ تعارض بین پلنگ و انسان و همچنین مناطق داغ ریسک تلفات جاده ای پلنگ مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای تحلیل داده ها از روش های تحلیل شبکه اجتماعی، رگرسیون لجستیک و تحلیل های مکانی بر پایه برآورد تراکم کرنل استفاده شد.نتایج و بحث: یافته ها نشان دهنده نگرش عموما مثبت مشارکت کنندگان نسبت به حق حیات پلنگ (۹۰% موافق) بود، اما حدود ۶۰% از افراد ترس زیادی از مواجهه با این گونه گزارش کردند. تجربه حمله پلنگ به دام اهلی (۲۰% پاسخ دهندگان) و انسان (۵/۷%) گزارش شد. تحلیل شبکه اجتماعی عوامل موثر نشان داد که ایجاد مزاحمت عمدی برای پلنگ (۸۰۹/۰)، تخریب زیستگاه (۶۹۷/۰) و برخورد ناگهانی (۶۸۵/۰)، بر اساس دیدگاه مشارکت کنندگان، بیشترین مرکزیت را در شکل گیری تعارض دارند. مدل رگرسیونی ترس نشان داد که باور به خطرناک بودن پلنگ برای امنیت انسان، پیش بینی کننده اصلی ترس است. تحلیل های مکانی، کانون های اصلی تعارض و نقاط حادثه خیز جاده ای را عمدتا در شمال غرب و غرب استان کرمانشاه (شهرستان پاوه) شناسایی کرد.نتیجه گیری: نتایج نشان می دهند که مرکزیت شبکه تحلیل اجتماعی بر تاثیر فعالیت های انسانی در افزایش تعارضات اشاره دارد. تخریب زیستگاه و خشک سالی از عواملی هستند که به واسطه تشدید کاهش سم داران وحشی و فشار بر منابع حیاتی، تعارض پلنگ با جوامع انسانی را افزایش داده اند. پژوهش حاضر، تعارض نگرشی در جامعه پاسخ دهندگان، یعنی حمایت قوی از حق حیات پلنگ (۹۰%) در کنار ترس فراگیر از این گونه (حدود ۶۰%) را تشریح می کند. این مطالعه تاکید می کند که یک برنامه مدیریت جامع تعارض باید بر آموزش جوامع محلی برای جلوگیری از رفتارهای تحریک آمیز، ارتقای روش های حفاظتی دام اهلی (استفاده از سگ های گله آموزش دیده، افزایش تعداد چوپانان گله در مناطق پرتعارض و ایمن سازی محل نگهداری شبانه دام اهلی)، بیمه دام اهلی، جبران خسارت های وارده توسط پلنگ و ایجاد زیرساخت های عبور ایمن حیات وحش در جاده های پرخطر متمرکز شود.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری دامداران ، تعارض انسان و پلنگ ، تحلیل مکانی- زمانی ، مدیریت تعارض ، نگرش جوامع محلی