پیدایش و منشا رنگ کانی واریسکیت در کانسار روی و سرب کوشک (استان یزد): شواهدی از کانی شناسی، زمین شیمی و میان بارهای سیال

کانسار کوشک در مرکز ایران به عنوان یکی از بزرگ ترین پتانسیل های معدنی کانی واریسکیت به شمار می رود. مشاهدات ماکروسکوپی و میکروسکوپی بیانگر کانی زایی ناچیز واریسکیت به صورت رگه- رگچه ای، انتشاری، مرتبط با زون کانسنگ توده ای و لایه ای و کانی زایی گسترده مرتبط با شیل های بدون کانی زایی روی و سرب در زون حاشیه ای، سیل های دیوریتی و همراه رگچه های تاخیری کربناتی ± کوارتز است. بافت ها و ویژگی های شیمیایی بیانگر تشکیل واریسکیت از طریق فسفاته شدن چند مرحله ای شیل های غنی از آلومینیم با سیلیس جزئی است. بررسی های پراش پرتو ایکس بیانگر وجود فازهای غالب واریسکیت و استرنگیت هستند. فسفات های دیگری مانند فسفوسیدریت، متاواریسکیت و کراندالیت نیز شناسایی شدند که به صورت درهم رشدی با واریسکیت دیده می شود. تغییرات رنگ در واریسکیت های کوشک، ناشی از درهم رشدی با دیگر فسفات ها، سولفات ها، یا سیلیکات ها،گذارهای الکترونی، گذارهای میدان بلوری در عناصر رنگ زا، نقص ساختار بلوری و نحوه آرایش ملکول های آب در ساختار واریسکیت است. بیشترین شدت پیک طیف های رامان مشاهده شده در واریسکیت های تار عنکبوتی در حدود ۱۰۳۳ سانتی متر معکوس (cm⁻¹) است. در واریسکیت های سبز ساده و واریسکیت های صابونی (سبز- آبی کم رنگ تا سفید) بیشترین شدت پیک در حدود ۱۰۲۲ سانتی متر معکوس (cm⁻¹) است و سه پیک با شدت کمتر وجود دارد که همگی به دلیل ارتعاش های کششی متقارن گروه فسفات (PO۴)، در مواد معدنی گروه واریسکیت و متاواریسکیت هستند. الگوی REE+Y، غنی شدگی LREES و ناهنجاریی منفی Ce، روند دمای پایین سیالات گرمابی تا شبیه آب دریا را پوشش می دهند. بررسی ریزدماسنجی میان بارهای سیال بیانگر نقش اختلاط سیالات و کاهش دما و بازه دمایی ۱۱۰ تا ۳۴۰ درجه سانتی گراد در کانی زایی واریسکیت است.

کلیدواژه ها:

واریسکیت ، کانی شناسی ، زمین شیمی ، ریزدماسنجی ، کانسار کوشک ، ایران مرکزی