بررسی تطبیقی تاریخی آیات «خلق الافعال» از نگاه کلآبادی و علامه طباطبای با تاکید برکتاب« التعرف» و « المیزان»

چکیده:مبحث «خلق افعال» از دیرباز مورد توجه مفسران و متکلمان امامیه، معتزله، اشاعره و صوفیه بوده است. در پژوهش پیش رو، نظریه کلاباذی، مفسر و متکلم سنی صوفی مسلک (ق۴ه) در کتاب " التعرف" با دیدگاه اندیشمند و مفسر شیعه معاصر، علامه طباطبایی در" المیزان"، در باره مسئله "خلق افعال" به این معنا که آیا انسان به طور مطلق خالق افعال خیر و شر خود است؟ به شیوه تحلیلی، توصیفی و تطبیقی مورد بررسی قرار گرفت. باتوجه به گزاره های تفسیری، تطبیق داده شد و در پاسخ پرسش مذکور به این جواب رسیده شد، کلاباذی در کتاب خود با تمسک به آیات قرآن، خالق همه افعال انسان – خیر و شر- را خدا دانست که نتیجه ای جز جبرگرا بودن او و پیروانش به دست نمی دهد.در مقابل علامه طباطبایی در " المیزان" با تکیه بر تفسیر آیاتی که کلاباذی برای اثبات ادعای بدان ها متوسل شده بود، و طرح دیگر آیات، مباحثی همچون فلسفه ثواب و عقاب، فلسفه سئوال و جواب خداوند درباره اعمال انسان، وجود بهشت و جهنم، حساب روز قیامت، دیدگاه کلاباذی را رد کرد و قائل به "الامر بین الامرین" شد که حاصل آن نفی صدور افعال شر انسان از سوی خدا، و استناد افعال خیر او به خداوند است.

کلیدواژه ها:

تفسیرتطبیقی" ، تاریخ" ، آیات خلق الافعال" ، صوفیه" ، ، " ، معتزله" ، اشاعره " ، ، " ، امامیه