مدل مفهومی پیمان شکنی زناشویی یکپارچه خداسو و تدوین بسته درمانی آن

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: پیمان شکنی زناشویی یکی از مهم ترین عوامل شکل گیری تعارض های زناشویی و طلاق است (گایر،[۱] ۲۰۱۰؛ مک دنیل، بروین و کراونس،[۲] ۲۰۱۷)؛ با این حال پیمان شکنی زناشویی می تواند نتیجه تعارض همسران نیز باشد. این پدیده پایه های ازدواج را لرزان می سازد و به نابودی نهاد مستحکم خانواده می انجامد. پیمان شکنی زناشویی به تقلب و غیرقابل اعتماد بودن در رابطه، با وجود داشتن تعهد در زندگی زناشویی تعریف شده است (سیمز،[۳] ۲۰۱۱). این روابط می تواند عاطفی، جنسی یا هر دو مورد باشد (دریگوتاز، ساف استروم و ژنتیلیا،[۴] ۱۹۹۹).درمان تعارضات ناشی از پیمان شکنی زناشویی یکی از مشکل ترین درمان هاست که درمانگران با آن دست وپنجه نرم می کنند (ویسمن، دیکسون و جانسون،[۵] ۱۹۹۷؛ باکوم، اسنایدر و گوردون، ۲۰۱۷). متخصصان خانواده مداخلات متنوعی را برای درمان پیمان شکنی زناشویی ارائه داده اند (پلوسو،[۶] ۲۰۱۵؛ باکوم، اسنایدر و گوردون، ۲۰۱۷)؛ با وجود این، برخی از درمان های موجود اثربخشی و جامعیت لازم را ندارند، همچنین ابعاد فرهنگی و مذهبی را لحاظ نکرده اند (زارعی، ۱۴۰۴). از سوی دیگر در متون اسلامی گزاره های فراوانی درباره پیمان شکنی زناشویی وجود دارد که ظرفیت تدوین بسته درمانی را دارد (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۷۶، ص۲۴)؛ بدین ترتیب پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل مفهومی پیمانشکنی زناشویی براساس اندیشه اسلامی و تدوین بسته درمانی مبتنی بر این مدل انجام می شود.روش: روش پژوهش پیش رو تحلیل محتوای کیفی است. این روش، نخست برای تحلیل متون در دوران یونان باستان و بعدها برای تحلیل و فهم تورات استفاده می شد و مسلمانان نیز برای تحلیل متون قرآنی و روایی از آن استفاده کرده اند (رفیع پور، ۱۳۸۲، ص۱۱۰). در تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرائی مورد استفاده در این پژوهش، محقق براساس سوال و هدف پژوهش مفهوم کلی را به دست می آورد و کدهایی استخراج و نام گذاری صورت می گیرد و آن کدها براساس شباهت ها و تفاوت ها، طبقه بندی و در زیرطبقه ها/ زیرمقوله ها و طبقه ها/ مقوله ها جای می گیرد. در پایان به ازای هر مفهوم شواهدی از متن بیان می شود (شانون،[۷] ۲۰۰۵). در این پژوهش نخست داده ها کدگذاری شد، در زیرطبقه ها/ زیرمقوله ها قرار گرفت و با مشورت متخصصان مقوله های اصلی شکل گرفت.در این پژوهش به منظور ارزشیابی، صحت، قابل اطمینان و موثق بودن (معادل روایی و اعتبار در روش کمی) از شاخص های اعتمادپذیری،[۸] انتقال پذیری،[۹] وابستگی و اتکاپذیری[۱۰] و تاییدپذیری[۱۱] استفاده شد. اعتمادپذیری معادل روایی درونی است؛ بر این اساس در این پژوهش جهت حصول معیار قابلیت اطمینان یا موثق بودن[۱۲] از شاخص های روایی گابا و لینکلن[۱۳] (۱۹۸۹) بهره گرفته شد. اعتمادپذیری یا روایی یافته های مربوط به مدل مفهومی و بسته درمانی میزان مطابقت و عدم مطابقت یافته ها با منابع اسلامی توسط کارشناسان انجام می گیرد. بررسی روایی محتوا با دو شیوه نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) صورت می پذیرد (فتحی آشتیانی، ۱۳۹۵).یافته ها: یافته اول پژوهش گویای این مطلب است که از دیدگاه اسلامی ۳۳ عامل موجب شکل گیری پیمان شکنی زناشویی می شود که پانزده عامل فردی و هجده عامل ارتباطی است.عوامل فردی: ضعف قوه عقلانی، ضعف پایبندی مذهبی، ضعف ثبات هیجانی، ضعف خویشتنداری، اباحه گری، ضعف حرمت خود، تنوع طلبی، بدبینی، جنون، گم گشتگی هویت، عدم مدیریت ذهن، موسیقی محرک، تغذیه نامشروع، آمادگی های سرشتی، فقر و نیاز مالی.عوامل ارتباطی: زمینه های قومی و اجتماعی، زمینه های خانوادگی، ضعف تکیه گاهی مردان، عدم آراستگی ظاهری، نیاز عاطفی زنان، نیاز جنسی، ضعف پذیرندگی زنان، انتقام از همسر، ابهام مرزهای درون خانوادگی، اجبار و اضطرار، ارتباط کلامی مخرب، پوشش نامناسب، تعامل ناسالم (اختلاط)، عدم مدیریت حس بینایی، عدم مدیریت حس شنوایی، عدم مدیریت حس شامه، عدم مدیریت حس گویایی و عدم مدیریت حس لامسه.یافته دوم پژوهش ساختار درمان چهار بخشی را نشان می دهد:بخش آماده سازی؛بخش متمرکز بر فرد پیمان شکن؛بخش متمرکز بر فرد آسیب دیده؛بخش متمرکز بر رابطه زوجین.یافته سوم یا همان بسته درمان پیمان شکنی زناشویی براساس آموزه های اسلامی (قرآن و روایات) است. این بسته در قالب سیزده جلسه و در چهار بخش ارائه می شود که دو جلسه اول آماده سازی، دو جلسه اختصاص به زوج آسیب دیده، یک جلسه زوج پیمان شکن و هشت جلسه مربوط به رابطه است. هر جلسه مشتمل بر اهداف، ساختار، مکانیزم (منطق) و تکنیک است.بحث و نتیجه گیری: یافته اول پژوهش نشان می دهد ۳۳ عامل یا زمینه فردی و ارتباطی برای پیمان شکنی براساس اندیشه اسلامی قابل استخراج است. این یافته همسو با بسیاری از پژوهش های تجربی می باشد که عوامل فراوان فردی و ارتباطی را در پیمان شکنی زناشویی دخیل می داند (روسو[۱۴] و همکاران، ۱۹۸۸؛ دریگوتاس[۱۵] و همکاران، ۱۹۹۹؛ فلدمن و کافمن، ۱۹۹۹؛ شاکلفورد، بسر و گوتز،[۱۶] ۲۰۰۸؛ بلو و هارتنت،[۱۷] ۲۰۰۵؛ آلن[۱۸] و همکاران، ۲۰۰۸).پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل مفهومی پیمان شکنی زناشویی یکپارچه خداسو و تدوین بسته درمانی آن صورت پذیرفت. جامعه پژوهش منابع معتبر اسلامی شامل قرآن و روایات است که منابع روایی با معیار درجه بندی کتب روایی مورد ملاحظه قرار گرفت. در این پژوهش از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. براساس یافته های حاصل از تحلیل متون دینی (قرآن و روایات)، برای پیمان شکنی زناشویی ۳۳ عامل به دست آمد که پانزده عامل فردی و هجده عامل ارتباطی است و مدل مفهومی در چهار بخش طراحی شد: بخش آماده سازی، بخش متمرکز بر فرد آسیب دیده، بخش متمرکز بر فرد پیمان شکن، بخش متمرکز بر رابطه زوجین؛ بدین ترتیب بسته درمانی برای پیمان شکنی زناشویی طراحی شد که ابعاد مختلف فرد و رابطه را در نظر می گیرد. این درمان در قالب سیزده جلسه و در چهار بخش طراحی شد که دو جلسه اول فنون آماده سازی، دو جلسه دوم فنون مربوط به زوج آسیب دیده، یک جلسه فنون مربوط به زوج پیمان شکن و هشت جلسه فنون مربوط به رابطه است. [۱]. Ghayyur, T. [۲]. McDaniel, B. T., Drouin, M. & Cravens, J. D [۳]. Sims           [۴]. Drigotas, S. M., Safstrom, C. A. & Gentilia, T. [۵]. Whisman, M. A., Dixon, A. E. & Johnson, B.            [۶]. Peluso [۷]. Shannon, S. [۸]. credibility [۹] .transformability [۱۰]. dependability [۱۱]. conformability [۱۲]. trustworthiness [۱۳]. Guba, E. G. & Lincoln, Y. S. [۱۴]. Roscoe, B. [۱۵]. Drigotas, S. M. [۱۶]. Shackelford, T. K., Besser, A. & & Goetz, A. T. [۱۷]. Blow, A. J. & Hartnett, K. [۱۸]. Allen, E.

کلیدواژه ها:

پیمان شکنی زناشویی ، خیانت ، مدل و بسته اسلامی