بررسی امکان تحقق هوش مصنوعی قوی از دیدگاه فلسفه اسلامی

مسئله امکان تحقق هوش مصنوعی قوی که واجد شئونی از نفس ناطقه، همانند خودآگاهی، ادراک، معنافهمی و حالات ذهنی باشد، در سال های اخیر به یکی از محورها ی بحث در محافل علمی به ویژه در حوزه مطالعات فلسفه هوش مصنوعی تبدیل شده است. با اتکاء به مبانی فلسفه اسلامی، به ویژه آراء حکمت مشاء، حکمت اشراق و حکمت متعالیه، می توان نشان داد که تحقق و تعلق نفس در یک موجود صناعی ناممکن به نظر می رسد؛ چراکه در حکمت مشایی و حکمت اشراقی، تنها جسمی استعداد پذیرش نفس ناطقه را دارد که نخست، از سیر اعتدال مزاجی و هماهنگی عنصری خاصی برخوردار باشد و دوم، طبیعی آلی بوده و ابزار و قوای لازم برای افعال حیاتی را در خود داشته باشد. این شروط تنها در برخی اجسام طبیعی با ساختارهایی نظیر اجسام نباتات و حیوانات رخ می دهد. در حکمت متعالیه نیز با آنکه شروط مذکور پذیرفته می شود، اما باتوجه به اصل جسمانیه الحدوث بودن نفس و اینکه نفس برخاسته از خود جسم است، برخی پژوهشگران چنین پنداشته اند که تحقق نفس ناطقه در یک ساختار مصنوعی به آسانی قابل پذیرش خواهد بود. بااین حال، تحلیل دقیق تر نشان می دهد که جسمانیه الحدوث بودن نفس ازنگاه ملاصدرا نیز مقید به شرایط خاصی است و به هیچ روی به معنای امکان پیدایش نفس در هر نوع جسم و ماده ای نیست. براین اساس، ازمنظر مکاتب فلسفی مشائی، اشراقی و صدرایی، امکان تحقق هوش مصنوعی قوی و ظهور نفس ناطقه در یک سامانه صناعی را باید منتفی دانست.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نفس ناطقه ، جسمانیه الحدوث ، جسم طبیعی و صناعی ، اعتدال مزاج