پیوند متناقض محیط زیست و گردشگری در توسعه روستاهای پیرامون کلان شهرهای ایران مطالعه روستای لواسان بزرگ در شهرستان شمیرانات

در دهه های اخیر، روستاهای پیرامون کلان شهرها تحت تاثیر هم افزایی تعاملات شهری روستایی و پیامدهای ناخواسته توسعه قرارگرفته اند. این وضعیت تناقضی در حفظ و بهره وری از منابع طبیعی و محیط زیست این مناطق پدید آورده است. این روستاها اغلب به کانون گردشگری، سکونت موقت و مصرف فراغتی طبیعت تبدیل شده اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی پیوند متناقض محیط زیست و گردشگری در فرآیند توسعه روستای لواسان بزرگ، پیرامون کلان شهر تهران، با رویکرد کیفی و روش میدانی انجام شد. داده ها از طریق مشاهده میدانی، بررسی اسناد محلی و مصاحبه های نیمه ساختار یافته گردآوری گردید. ۳۰ مصاحبه فردی و گروهی با مسئولین و ساکنین محلی، با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد گردشگری در روستای مورد مطالعه، نه در چارچوب الگویی پایدار و اجتماع محور، بلکه عمدتا به صورت گردشگری آخرهفته ای، فصلی، مصرفی و وابسته به جمعیت غیربومی گسترش یافته است. درنتیجه، درک از محیط زیست با تعاریف شهرنشینان و گردشگران همسو شده و محیط زیستی فانتزی، مصرفی و دور از معیشت و طبیعت بومی، بر فضای زیستی روستا چیره گشته است. پیامدهای این وضعیت در افزایش جمعیت شناور، گسترش خانه های دوم و ویلاسازی، تغییر کاربری اراضی، سوداگری زمین، تضعیف کشاورزی و دامداری، فشار بر منابع آبی، افزایش پسماند، تخریب باغاها و ضعف حکمرانی گردشگری آشکار شده است. نتیجه نشان می دهد در لواسان بزرگ، محیط زیست از یک سو، مهم ترین جاذبه گردشگری به شمار می آید و از سوی دیگر، در اثر گردشگری بی ضابطه و مصرف شهری طبیعت، در معرض تخریب و دگرگونی قرار گرفته است. در نبود برنامه ریزی، مشارکت محلی و مدیریت یکپارچه، گردشگری به عاملی برای انتقال منافع به بیرون از جامعه محلی، کالایی شدن طبیعت و بازتولید ناپایداری زیست محیطی و اجتماعی مبدل گردیده است.

کلیدواژه ها:

گردشگری ، محیط زیست ، توسعه روستایی ، روستاهای پیرامون کلان شهرها ، لواسان بزرگ