نقش حکام، روشنفکران و علماء در کنشگری سیاسی زنان، از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی

یکی از امور اجتماعی و سیاسی که مدرنیته و مفاهیم سیاسی منبعث از آن (از جوانبی) در پی افکندن آن دخیل بود، انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی ایران بوده است. سیر تحقق این دو انقلاب و نحوه ی عملکرد نیروهای اجتماعی-سیاسی موثر در آن (همچون حکام، روشنفکران و علماء)، بدوا و ذاتا منتج به دگرگونی های گوناگون در حیات اجتماعی یک ملت شد. یکی از این عرصه های مهم و چالش برانگیز نیز، عرصه ی زنان و بخصوص دامنه و میدان کنشگری سیاسی آنان است. مساله و تبعا پرسش اصلی این پژوهش نیز حول همین عرصه چرخیده و در پی پاسخ به این سوال بنیادین است که: نیروهای اجتماعی-سیاسی حکام، روشنفکران و علمای دینی در سیر انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، چه نقشی در کنشگری سیاسی زنان جامعه ایفاء نموده اند؟ در مسیر پاسخ به این پرسش سعی شده است که با اتخاذ روش تحقیقی کیفی، نظری و تحلیلی و با گردآوری داده ها به شکل اسنادی و کتابخانه ای، تاریخ معاصر ایران و نحوه ی فعالیت گروه های گوناگون دخیل در آن در حوزه ی زنان بررسی شود. یافته های پژوهش، تبیین گر این نکته بوده است که نفس انقلاب های مشروطه و انقلاب اسلامی ایران در بسط دامنه ی کنشگری سیاسی-اجتماعی زنان موثر بوده است و هر سه طبقه ی حکام، روشنفکران و علماء در این امر دخالت داشته اند؛ با این تفاوت که در فرآیند انقلاب اسلامی، این نقش، خودآگاهانه تر، بومی تر و تبعا گسترده تر و عمیق تر بوده و علاوه بر ابعاد عملی، عینی و اجتماعی، به دگرگونی های نظری و فرهنگی افزون تری نیز منتج شده است.

کلیدواژه ها:

انقلاب مشروطه ، انقلاب اسلامی ، زنان ، کنشگری سیاسی