نقد تحلیلی تاریخی سریال معاویه در پرتو منابع تاریخ اسلام

هدف: رسانه های تصویری نقشی بنیادین در شکل دهی به حافظه تاریخی و ادراک دینی جوامع ایفا می کنند، از این رو سنجش صحت بازنمایی های رسانه ای با استناد به منابع دست اول و موثق ضروری است. سریال تاریخی معاویه، تولید ۲۰۲۵م. عربستان سعودی، از پرمخاطب ترین تولیدات دراماتیک جهان عرب در موضوع سده نخست هجری است. با هدف نقد و بررسی این متن رسانه ای، به ارزیابی میزان انطباق داده های آن با گزارش های مشهور منابع تاریخی، حدیثی و رجالی و تحلیل کارکردهای گفتمانی آن می پردازد. روش شناسی پژوهش: پژوهش حاضر با روشی متفاوت از پژوهش های گذشته و نقد هم زمان لایه های بصری، نشانه شناختی و گزارش های متنی سریال از منظر منابع مشهور اهل سنت و تطبیق آن با اهداف ایدئولوژیک بازتولید قدرت در جهان عرب امروز بر اساس نظریه بازنمایی رسانه ای و روش «تحلیل تاریخی - انتقادی»، ساختار روایی، بصری و نشانه شناختی اثر را در چهار محور «مولفه های تمدنی»، «شمایل نگاری تاریخی»، «تحریف رویدادها» و «ناگفته های تاریخی» بررسی کرده است. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از آن است که سریال با کاربست عناصر مادی و معماری سده های متاخر، نادیده انگاری بافت جغرافیایی حجاز و تصویرسازی جذاب و تلطیف شده از چهره های اموی در برابر بازنمایی منفعلانه از اولیای دینی، گسستی آشکار با زیست جهان صدر اسلام ایجاد کرده است. بحث و نتیجه گیری: دگرگون سازی وقایع حساس در کنار حذف هدفمند رخدادهای کلیدی، روایت های مهندسی شده و مشروعیت بخش از خلافت اموی، با غلبه درام بر امانت داری تاریخی و فراتر رفتن از یک بازنمایی هنری از ویژگی های بارز این سریال است. به نظر می رسد این سریال تلاشی ایدئولوژیک در راستای مشروعیت بخشی به الگوهای قدرت محور معاصر در جهان عرب بوده که تا آستانه تحریف نظام مند تاریخ پیش رفته است.

کلیدواژه ها:

رسانه ، تاریخ ، تاریخ صدر اسلام ، معاویه ، سریال تاریخی ، تحریف تاریخی ، شمایل نگاری ، بنی امیه