واکاوی دوگانگی تاب آوری اجتماعی در شرایط جنگ: مطالعه موردی ایران (۱۴۰۵-۱۴۰۴)

هدف: هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین الگوی تاب آوری اجتماعی ایران در جریان جنگ اخیر (۲۰۲۵–۲۰۲۶) و بررسی تغییرات آن در ابعاد مختلف اجتماعی، ارتباطی، زیرساختی و نهادی است. این پژوهش به طور ویژه، فرضیه «تاب آوری دوگانه» را بررسی می کند؛ به این معنا که ممکن است تاب آوری در سطح جامعه و مشارکت مردمی تقویت شود، در حالی که برخی ظرفیت های زیرساختی و نهادی تضعیف یا بدون تغییر باقی بمانند.روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کمی و در قالب طرح مقایسه ای قبل و بعد انجام شد. ابزار گردآوری داده ها، چک لیستی ۲۸ گویه ای بود که بر اساس چارچوب عملیاتی هفت گانه بیگز و همکاران شامل تنوع و افزونگی، اتصال پذیری، متغیرهای کند و بازخورد، تفکر نظام های پیچیده سازگارشونده، یادگیری، مشارکت و حکمرانی چندمرکزی تدوین شد. ارزیابی ها توسط یک پنل پنج نفره از خبرگان مدیریت بحران و در دو مقطع زمانی قبل و بعد از جنگ انجام گرفت. برای تحلیل تفاوت میان دو مقطع، با توجه به ماهیت زوجی داده ها و حجم محدود نمونه، از آزمون ناپارامتری ویلکاکسون استفاده شد.یافته ها: نتایج نشان داد جنگ تاثیری دوگانه بر تاب آوری اجتماعی ایران داشته است. اصل «مشارکت» بیشترین افزایش معنادار آماری را نشان داد که بیانگر تقویت سرمایه اجتماعی، همبستگی و حضور داوطلبانه مردم است. «ارتباطات» نیز به طور معناداری افزایش یافت. در مقابل، «تنوع و افزونگی» کاهش قابل توجه اما غیرمعناداری داشت. چهار اصل «متغیرهای کند و بازخورد»، «تفکر نظام های پیچیده سازگارشونده»، «یادگیری» و «حکمرانی چندمرکزی» نیز تغییر معناداری نشان ندادند.نتیجه گیری: یافته ها از فرضیه تاب آوری دوگانه حمایت می کنند؛ به گونه ای که تاب آوری «از پایین»، به ویژه از طریق مشارکت، سرمایه اجتماعی و ارتباطات، تقویت شده، اما تاب آوری «از بالا» در حوزه های زیرساختی، نهادی، تنوع راهبردی و یادگیری سازمانی همچنان آسیب پذیر باقی مانده است.

کلیدواژه ها:

جنگ ، تاب آوری اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، مدیریت بحران ، نظام اجتماعی ایران.