نگاهی مقابله ای و مقایسه ای به پسوندهای مکان ساز فارسی و ترکی آذری: رویکرد صرف شناختی

اشتقاق و ترکیب از فرایندهای زایای واژه سازی در زبان فارسی هستند که برای ساخت واژه هایی با مفاهیم گوناگون به کار می روند. این فرایندهای واژه سازی به بازنمایی مفاهیمی جدید می انجامند که گویشوران زبان در موقعیت های گوناگون از آن ها استفاده می کنند. دراین بین، در زبان فارسی، برای بازنمایی مفهوم مکان از پسوندهای متنوعی استفاده می شود که هریک دامنه معنایی و کارکرد متفاوتی دارند؛ به بیان دیگر، این پسوندها ازنظر معنایی کاملا مترادف نیستند. اما در زبان ترکی علاوه بر پسوندها و اشتقاق، فرایند ترکیب در ساخت واژه های مکان ساز نقشی اساسی دارد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی پسوندهای مکان ساز در دو زبان فارسی و ترکی آذری و در چارچوب رویکردی توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در پژوهش حاضر، با بهره گیری از مفاهیم «مقوله بندی»، «حوزه بندی» و «مفهوم سازی» در حوزه صرف شناختی تلاش می شود به این پرسش ها پاسخ داده شود: معادل های ساخت واژی پسوندهای مکان ساز فارسی در ترکی آذری کدام اند؟ آیا تناظر یک به یک میان فضاهای معنایی مکان و صورت واژه ها در این دو زبان برقرار است؟ ازمنظر ساخت واژه و مفاهیم مکانی، چه تفاوت هایی میان این دو زبان وجود دارد؟ داده های پژوهش به صورت کتابخانه ای از منابعی مانند فرهنگ واژگان ترکی در زبان و ادبیات فارسی (عادل ارشادی فرد، ۱۳۷۹) و فرهنگ لغات فارسی-ترکی شاهمرسی (۱۳۸۸) گردآوری شدند. یافته های پژوهش نشان داد که اگرچه در زبان ترکی آذری پسوندهایی معادل پسوندهای مکان ساز فارسی وجود دارد، در برخی موارد، اسم های مکانی که در فارسی با پسوند ساخته می شوند، در زبان ترکی به صورت اسم ساده بازنمایی می شوند. همچنین مشخص شد که برخی پسوندهای ترکی آذری بسامد بالا دارند و چندمعنایی هستند.

کلیدواژه ها:

پسوند مکان ساز ، صرف شناختی ، مقوله بندی ، حوزه بندی ، مفهوم سازی