تعامل ایدئولوژی و زبان در متون یارسان: مطالعه جامعه شناختی «پاکی ظاهری-جسمانی از نجاسات»

این پژوهش با هدف تحلیل نقش مفهوم «پاکی ظاهری جسمانی از نجاسات» در متون آیینی یارسان (اهل حق) و بازتاب آن در ایدئولوژی، فرهنگ و ساختارهای اجتماعی مردم یارسان، ازمنظر جامعه شناسی زبان صورت گرفته است. مسئله اصلی پژوهش، بررسی تعامل پویای زبان و جامعه در شکل دهی به ایدئولوژی دینی، هویت قومی، سلسله مراتب قدرت مذهبی و هنجارهای اجتماعی است. روش پژوهش به صورت توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های کتابخانه ای (متون سری یارسان) و تحلیل محتوای جامعه شناختی انجام شده است. براساس یافته های پژوهش، «پاکی» به مثابه سازه ای چندبعدی (ظاهری، باطنی، اخلاقی و اعتقادی) با سازوکارهای زبانی مانند دشواژه ها، کنش های گفتاری آیینی و روایت های منظوم کلامی، مشروعیت دینی-اجتماعی را تعیین و هنجارهای جمعی را تنظیم می کند. این متون با استانداردسازی زبان ایدئولوژیک آیینی و حذف گویش های غیررسمی، هم بستگی درون گروهی را تقویت و ایدئولوژی آیینی و اقتدار رهبران دینی را تثبیت می کنند. به این ترتیب، این مطالعه نشان می دهد که زبان در آیین یارسان، ابزاری کنشگر برای بازتولید هژمونی، نظارت اجتماعی و پیوند ایدئولوژی با فرهنگ و نظم اجتماعی است. در این چارچوب، گفتمان «پاکی» با بهره گیری از رمزگان های تقدیس یافته، زبان را به نهادی برای مشروعیت بخشی به قدرت مذهبی، تنظیم روابط سلسله مراتبی و بازتاب باورهای آیینی بدل ساخته است. بنابراین، پژوهش حاضر، پیچیدگی تعامل میان زبان، ایدئولوژی و قدرت را در جوامع دینی بسته آشکار می کند.

کلیدواژه ها:

جامعه شناسی زبان ، آیین یارسان (اهل حق) ، متون مقدس آیینی ، پاکی ظاهری-جسمانی ، نجاسات