مفهوم سازی های فعل «افتادن» در زبان فارسی: رویکردی شناختی

در زبان شناسی شناختی، مفاهیم زبانی باتکیه بر توانایی های شناختی ذهن و با مطالعه معنا در بافت زبانی و نقش تجربه در شکل گیری آن بررسی می شوند. در این رویکرد، گویشوران یک زبان به مفاهیمی همچون کنش های حرکتی، معانی خاصی نسبت می دهند؛ این معانی بازتاب دهنده نحوه تفکر و نگرش آن ها به آن مفهوم و شناختی است که از مسیر تجربه به دست آورده اند. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی چندمعنایی فعل «افتادن» در زبان فارسی در چارچوب معناشناسی شناختی انجام شد تا معانی گوناگون این فعل مشخص و شبکه معنایی آن ترسیم شود. داده های پژوهش نیز با استفاده از پیکره همشهری گردآوری شدند؛ سپس براساس سه نظریه استعاره مفهومی (لیکاف و جانسون، ۱۹۸۰)، طرح واره های تصوری (جانسون، ۱۹۸۷) و چندمعنایی اصولی (تایلر و ایوانز، ۲۰۰۱، ۲۰۰۳) تحلیل شدند. نتایج پژوهش و ترسیم شبکه معنایی فعل «افتادن» نشان می دهد که این فعل، افزون بر معنای سرنمونی خود، دارای ۱۵ معنای حاشیه ای است که هریک حاصل برجسته سازی بخشی از مولفه های معنایی طرح واره تصوری این فعل هستند؛ پدیده ای که بیانگر گستره فضای مفهومی فعل «افتادن» در ذهن گویشوران زبان فارسی است.

کلیدواژه ها:

زبان شناسی شناختی ، معنی شناسی شناختی ، شبکه معنایی ، چندمعنایی ، مفهوم سازی