محیط، زبان و جهان بینی: تحلیل شناختی استعاره های کنایی حوزه های اخلاقی «صداقت و خیانت» در فارسی، انگلیسی و فرانسوی

این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی اصطلاحات کنایی در حوزه های «صداقت» و «خیانت» با استخراج طرح واره های تصویری و بررسی تاثیر «محیط» بر «ذهنیت» سخنوران در سه زبان فارسی، انگلیسی و فرانسوی انجام شده است. این مطالعه برپایه رویکرد شناختی جانسون و لیکاف (۱۹۸۰) استوار است. داده های پژوهش شامل اصطلاحات کنایی در دو حوزه مذکور در سه زبان متفاوت است تا میزان بدنمندی استعاره های مفهومی اخلاقی و روند انگاشت و انطباق حوزه مبدا (لایه تحت الفظی کلام) برحوزه مقصد (معنای کنایی) بررسی شود. یافته ها نشان می دهند که «طرح واره حجمی»، اصلی ترین الگو برای عینیت بخشی به مفاهیم در هر سه زبان است و نقش محوری «بدن» در همه طرح واره ها مشهود است. بااین حال، تفاوت های بافت فرهنگی و اقلیمی (محیط) به بروز تمایزات روساختی در زبان و تفاوت در برداشت های ذهنی از مفاهیم یکسان منجر شده است؛ امری که نقش عنصر «محیط» را در توالی سه گانه «محیط-زبان بدنمند-ذهن» برجسته می کند. در زبان فارسی، درصد بالای طرحواره های «قدرتی» و «جهتی عمودی» در حوزه خیانت، القاگر شدت خشونت و سلسله مراتبی انگاشتن قدرت و خیانت درمقابل ضعف و صداقت به لحاظ اجتماعی در ذهنیت سخنوران است. در زبان انگلیسی، غلبه طرح واره های «حرکتی» و «سطح»، سخنوران را به سوی بیان مستقیم و بدون حاشیه حقیقت، در مسیر خطی سوق می دهد؛ درحالی که در زبان فرانسوی، آمار بالای طرح واره «قدرتی» در حوزه صداقت بر رویکردی مبتنی بر جسارت در فاش سازی و ابراز نظر آزادانه به منزله وظیفه ای اجتماعی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

زبان شناسی شناختی ، استعاره مفهومی ، بدنمندی ، طرح واره های تصویری ، جهان بینی