تاثیر برنامه خودمدیریتی مبتنی بر مدل ۵A بر ادراک بیماری در بیماران مبتلا به سکته قلبی: یک مطالعه نیمه تجربی

زمینه و هدف: بیماری های قلبی عروقی همچنان نخستین عامل مرگ ومیر در جهان هستند و انفارکتوس میوکارد یا سکته قلبی، شایع ترین نمود این بیماری هاست. با بهبود بقای بیماران پس از سکته قلبی، تمرکز مراقبت ها از درمان حاد به پیشگیری ثانویه و سازگاری روان شناختی تغییر یافته است. ادراک بیمار از بیماری، به عنوان بازتاب شناختی و هیجانی وضعیت سلامت، در رفتارهای خودمراقبتی نقش دارد. هدف پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی برنامه خودمدیریتی مبتنی بر مدل پنج آ بر ادراک بیماری در بیماران مبتلا به سکته قلبی بود. روش ها: این مطالعه نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل، در سال ۱۴۰۴ در بخش قلب بیمارستان هاجر شهرکرد انجام شد. ۴۸ بیمار واجد معیارهای ورود و خروج به روش در دسترس انتخاب و با جدول اعداد تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل (هر گروه ۲۴ نفر) تخصیص یافتند. ارزیاب پرسشنامه ها نسبت به تخصیص گروهی کور بود. گروه مداخله پروتکل آموزشی سه ماهه مبتنی بر مدل پنج آ شامل ارزیابی، مشاوره، توافق، کمک و پیگیری را به صورت جلسات حضوری و تماس تلفنی هفتگی دریافت کرد؛ گروه کنترل مراقبت استاندارد را دریافت نمود. ابزارها شامل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی و پرسشنامه خلاصه شده ادراک بیماری بود. تحلیل داده ها با SPSS نسخه ۲۱ و آزمون های تی مستقل، تی زوجی، تحلیل کوواریانس، تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و بونفرونی انجام شد. یافته ها: هر ۴۸ شرکت کننده مطالعه را تکمیل کردند و داده ازدست رفته ای وجود نداشت. دو گروه از نظر متغیرهای جمعیت شناختی و نمره پایه ادراک بیماری همگن بودند (P>۰.۰۵). پس از مداخله، نمره ادراک بیماری در گروه مداخله (۲۵.۴۱±۶.۲۸) کاهش معناداری را نسبت به گروه کنترل (۴۱.۹۰±۵.۸۵) تجربه کرد (P<۰.۰۰۱, Cohen’s d=۲.۷۲). تحلیل کوواریانس تایید نمود که اثر مداخله پس از کنترل متغیر نمره پایه، معنادار بود (F=۴۵.۲۳, P<۰.۰۰۱, partial eta squared=۰.۴۹). تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر نشان دهنده اثر تعامل معنادار زمان × گروه بود (F=۳۸.۶۷, P<۰.۰۰۱). بیشترین بهبود در ابعاد کنترل شخصی، کنترل درمان و انسجام شناختی مشاهده شد. بین سن و تحصیلات با میزان کاهش نمره ادراک بیماری همبستگی معناداری وجود نداشت. تحلیل حساسیت بوت استرپ با ۱۰۰۰ تکرار نیز پایداری نتایج را تایید کرد. نتیجه گیری: برنامه خودمدیریتی مبتنی بر مدل پنج آ با اصلاح باورهای نادرست، کاهش عدم قطعیت و تقویت کنترل شخصی، ادراک بیماری را بهبود می بخشد و با توجه به کم هزینه و ساختاریافته بودن و پایداری اثرات، می تواند در پروتکل های آموزشی پرستاری برای پیشگیری ثانویه و بهبود کیفیت زندگی بیماران قلبی عروقی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

Self-management ، ۵A model ، Illness perception ، Myocardial infarction ، Nursing ، Secondary preventiotion ، خودمدیریتی ، مدل پنج آ ، ادراک بیماری ، سکته قلبی ، پرستاری ، پیشگیری ثانویه