بررسی تبعات ژئوپلیتیکی توسعه روابط نظامی ترکیه با جمهوری های آسیای مرکزی بر سیاست دفاعی جمهوری اسلامی ایران

گسترش همکاری های نظامی و دفاعی ترکیه با جمهوری های آسیای مرکزی در سال های اخیر، محیط ژئوپلیتیکی پیرامونی جمهوری اسلامی ایران را با دگرگونی های ساختاری و رقابتی مواجه کرده است. این پژوهش با هدف تبیین پیامدهای ژئوپلیتیکی توسعه روابط نظامی آنکارا با دولت های منطقه برای سیاست دفاعی ایران و ارائه راهبردهای مناسب جهت مدیریت این وضعیت انجام شده است. مطالعه حاضر با رویکرد آمیخته و روش توصیفی-تحلیلی اجرا گردید؛ داده های کیفی از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۶۴ تن از صاحب نظران گردآوری و با روش کدگذاری مضمون محور در MAXQDA تحلیل شد و داده های کمی نیز با استفاده از آزمون های آماری استنباطی و شاخص های توصیفی پردازش گردید. یافته ها نشان می دهد که ترکیه با اتکا به ظرفیت های فناورانه، صادرات و مونتاژ تجهیزات نظامی، ایده ارتش توران و ایجاد سازوکارهای امنیتی ترک محور، در پی تثبیت جایگاه خود به عنوان قدرت نظامی برتر و کاهش نفوذ ایران، روسیه و چین در آسیای مرکزی است. در مقابل، رویکرد ایران بر همکاری اطلاعاتی، مقابله با تروریسم، کنترل امنیتی مسیرهای ترانزیتی و تقویت صنایع دفاعی بومی استوار است. نتایج همچنین وجود تضاد منافع پایدار میان دو کشور در حوزه هایی مانند حمایت ترکیه از ناتو، رقابت تسلیحاتی و ایجاد بلوک های امنیتی موازی را تایید می کند. براساس جمع بندی نهایی، شکل گیری موازنه ای جدید در آسیای مرکزی مستلزم فعال سازی دیپلماسی نظامی ایران، توسعه مشارکت های دفاعی چندجانبه، تقویت تولید مشترک تجهیزات و ارتقای سازوکارهای منطقه ای برای مهار نفوذ بازیگران رقیب است.

کلیدواژه ها:

ژئوپلیتیک ، آسیای مرکزی ، ترکیه ، جمهوری اسلامی ایران ، امنیت منطقه ای