واکاوی ساخت وساز شهری غیرمجاز از منظر مفهوم نوموتروپیسم: نمونه شهرک احمدیه در منطقه ۱۹ شهر تهران

با وجود پژوهش های متعدد، فرایند ساخت وساز شهری غیرمجاز در ایران تاکنون از منظر مفهوم نوموتروپیسم واکاوی نشده است که به عمل در پرتو قانون توجه دارد؛ جایی که کنشگران با عبور از دوگانه قانونی-غیرقانونی، به جای نادیده گرفتن قانون یا قانون شکنی آشکار، قانون را محاسبه کرده و در سایه یا نسبت با آن، جهت دهی می شوند. مصادیق این رفتار نوموتروپیک، در قالب دسته بندی پنج گانه شامل ساخت وساز پنهان، ساخت وساز یک شبه، ساخت وساز ناتمام، ساخت وساز مغایر و ساخت وساز بی مجوز، قابل تبیین است که تفکیک سوداگرانه زمین و انتظار عفو احتمالی نسبت به تخلف را نیز باید به آن ها افزود. موردمطالعه، شهرک احمدیه واقع در منطقه ۱۹ تهران است که تخلفات ساختمانی در آن با حادثه منجر به فوت موسوم به خلازیر، برجسته شد. پژوهش از نوع کاربردی با ماهیت کیفی است و با تحلیل مضمون محتوای مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان شهرسازی، استادان دانشگاه و ساکنان مطلع، دنبال شده است. یافته ها گویای آن است که مهم ترین عامل تداوم تخلفات، عدم جلوگیری به موقع شهرداری است. این وضعیت دقیقا مصداق رفتار نوموتروپیک است؛ متخلفان نه به دلیل ناآگاهی یا فقر، بلکه به واسطه حقوق مکتسبه در سایه احتمال توقف، عفو یا قانونی سازی آتی، اقدام به ساخت کرده اند. بر این اساس، ساخت وساز شهری غیرمجاز، پدیده ای چندعلتی و محصول تعامل پیچیده قوانین، نهادها، منافع اقتصادی و رفتار حسابگرانه کنشگران است.

کلیدواژه ها:

تخلفات ساختمانی ، توسعه شهری ، ساخت وساز غیرمجاز ، کاربری اراضی ، نوموتروپیسم