جدال معنایی مفهوم انقلاب در ادبیات نمایشی دهه ۱۳۶۰ ایران: مطالعه ای بر پایه تاریخ مفهوم

یکی از مفاهیمی که نمایشنامه نویسان دهه ۱۳۶۰در آثار خود موضوعیت بخشیدند و آن را با اتکا به فهم و باورهای ایدئولوژیک خود تفسیر کردند، مفهوم انقلاب است. اما با بررسی این مفهوم در چهارده نمایشنامه آن دوره، که توسط نمایشنامه نویسان قدیمی و به ویژه جدیدی که باورهای ایدئولوژیک داشتند، نوشته شده و مفهوم انقلاب را به روشنی و بدون هرگونه ابهامی به کار برده بودند _ آشکار می شود که مفهوم انقلاب یک معنا ندارد بلکه واجد دلالت های طبقاتی، تاریخی (باستانی یا معاصر)، دینی و فراملی است و اگرچه همزمان و یا در یک دوره در نمایشنامه ها به کار می رفت، اما معانی ناهمزمان داشت که نشانگر جدالی معنایی در آن برهه از تاریخ ادبیات نمایشی ایران بود.نگارنده در این مقاله با بهره گیری از چارچوب نظری تاریخ مفهوم راینهارت کوزلک و اتکا به مبانی نظری آن، معانی مفهوم انقلاب را در آن دهه از ادبیات نمایشی ایران تحلیل خواهد کرد تا در باب معانی این مفهوم، در بستر تاریخی اش و همچنین در نسبت با دیگر تفاسیری که از آن مفهوم نزد رهبران سیاسی و روشنفکران آن دوره وجود داشت، روشنگری شود. از نتایج پژوهش این خواهد بود که جدال معانی متعدد و متعارض مفهوم انقلاب از آغاز انقلاب اسلامی تا پایان دهه ۱۳۶۰، به صورت همزمانی ناهمزمان ها در ادبیات نمایشی ایران تداوم یافت و منجر به چیرگی معنای قدیم، که مبتنی بر عناصری چون اسلام، امت، بومی­بودن و واقعه کربلا بود، بر معانی دیگر انقلاب، که یا دلالت بر تداوم تجددگرایی و پیوستگی خودآگاهانه با تمدن جدید غرب داشتند و یا بر گسست از قدیم باستانی یا اسلامی تاکید می کردند، شد.

کلیدواژه ها:

انقلاب ، تاریخ مفهوم ، دهه ۱۳۶۰ ، جدال معنایی ، درزمانی ، همزمانی ناهمزمان ها