اصول ملایمت در مدهای ردیف صبا

در این مقاله به منظور یافتن اصول ملایمت در ردیف صبا ویژگی های مشترک در چیدمان فواصل چهارگان، پنجگان و مدهای موجود در آن بررسی شده تا بتوانند به عنوان نمونه ای از قواعد جاری در موسیقی دستگاهی ایران قلمداد شوند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که ردیف صبا از ۷۲ مد تشکیل شده که این مدها از ترکیب ۹ چهارگان و ۹ پنجگان مختلف در ۲۲ حالت متفاوت شکل گرفته اند. با استفاده از چهارگان ها و پنجگان های موجود در این ردیف، مجموعا امکان تشکیل ۱۶۲ مد وجود دارد که از این میان ۲۲ حالت ترکیب آن به فعل درآمده و ۱۴۰ حالت ترکیب دیگر به صورت بالقوه باقی مانده است. از این ۱۴۰ حالت بالقوه ۶۳ مورد با معیارهایی که برای حداقل ملایمت در مدهای موجود در این ردیف به دست آمده (حداقل ۵ نسبت ملایم و حداکثر سه نغمه مجرد) مطابقت ندارند و ناملایم برشمرده خواهند شد؛ ولی ۷۷ حالت ترکیب بالقوه دیگر وجود دارد که با معیارهای مذکور مطابق اند و امکان پذیرش آن ها به گوش شنونده امروزی محتمل است. علاوه براین، ۴ معیار دیگر در چهارگان ها، پنجگان ها و مدهای ملایم و نیمه ملایم وجود دارد که عبارت اند از: ۱.عدم توالی دو فاصله بقیه، ۲.عدم توالی بیش از دو فاصله مجنب، ۳.عدم توالی بیش از دو فاصله طنینی و ۴.توالی فاصله مستزاد و بقیه.

کلیدواژه ها:

اصول ملایمت ، ردیف صبا ، صفی الدین ارموی ، مد