عوامل معنایی مجهول پذیری افعال سببی ساختواژی

پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل معنایی موثر بر مجهول پذیری ۶۶ فعل سببی ساختواژی زبان فارسی نگاشته شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده ها با استفاده از آزمون تبدیل به ساخت «صفت مفعولی + شد»، آزمون مصدر مجهول، شم زبانی دو نگارنده و جستجو در پیکره همشهری (نسخه ۲)، گردآوری و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که اگرچه از منظر دستوری همگی این افعال باید مجهول پذیر باشند، اما در کاربرد واقعی، حدود ۶۵ درصد از آنها در بافت های معنایی کاربرد مجهول دارند. نوآوری پژوهش در تلفیق نظریه گذرایی هاپر و تامسون (۱۹۸۰) و فرایندهای هلیدی و متیسن (۲۰۱۴) و نیز تاکید بر نقش شبکه های معنایی و بافت در تبیین این پدیده است. یافته ها نشان می دهد که افعال دارای فاعل «عاملیت، جانداری و ارادی» مجهول پذیرند؛ اما افعال دارای فاعل «عاملیت غیرجاندار و غیرارادی» و نیز افعال با فاعل تجربه گر(ذهنی)، مجهول ناپذیرند. همچنین مشخص شد که بسیاری از افعال سببی، به ویژه افعال مادی، در بافت های خاص و با حضور کنشگر انسانی ارادی، قابلیت مجهول شدن پیدا می کنند.

کلیدواژه ها:

مجهول پذیری ، افعال سببی ساختواژی ، گذرایی ، هلیدی ، هاپر و تامسون