پیش نمونگی در فعل های مرکب با همکرد «گرفتن»: تحلیلی پیکره بنیاد برای آموزش فارسی

فعل «گرفتن» یکی از پربسامدترین همکردهای زبان فارسی است که در ساخت شمار زیادی از فعل های مرکب به کار می رود و چندمعنایی گسترده فعل های مرکب حاصل از آن، یادگیری این گروه از فعل ها را برای غیرفارسی زبانان دشوار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش ساخت موضوعی در شکل گیری شبکه چندمعنایی فعل های مرکب حاوی همکرد «گرفتن» و بررسی پیامدهای آن برای مفهوم پیش نمونگی انجام شد. داده های پژوهش از پیکره نقش های معنایی زبان فارسی استخراج و بر اساس نقش معنایی مشارک دوم دسته بندی و سپس هسته های معنایی هر دسته استخراج شد. بر این اساس، پیش نمونه در این پژوهش از پیش مفروض گرفته نشد، بلکه بر پایه هسته های معنایی پربسامد استخراج شده از داده های پیکره تبیین شد. یافته ها نشان داد که چندمعنایی فعل های مرکب با همکرد «گرفتن» نظام مند بوده و رابطه مستقیمی با ساخت موضوعی آن ها دارد و ساخت های موضوعی مختلف، هسته های معنایی متفاوتی را سامان می دهند. همچنین نقش معنایی مشارک دوم در شکل گیری این هسته های معنایی نقش برجسته ای دارد، به گونه ای که ساخت های دارای مشارک دوم با نقش های کنش بر، کنش پذیر و منشا، بیشترین بسامد را در میان فعل های مرکب دارای همکرد «گرفتن» دارند و در سازمان دهی هسته های معنایی آنها نیز نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند. این یافته ها نشان می دهد که آموزش فعل های مرکب با همکرد «گرفتن» می تواند بر پایه ساخت های موضوعی پربسامد و هسته های معنایی مرتبط با آنها سازمان دهی شود.

کلیدواژه ها:

آموزش فارسی به غیرفارسی زبانان ، پیش نمونگی ، ساخت موضوعی ، چندمعنایی ، گرفتن